BBC herdenkt beleg van het "giftig nest' Leningrad

Dinsdag: Hearts and Minds, 22.30-23.20u., 600 seconds, 23.20-23.30u.; donderdag: Life and Death, 22.30-23.20u., 600 seconds, 23.20-23.30u.; vrijdag: 600 seconds, 0.20-0.30u., Leningrad Cowboys go America, 0.30-1.50u. Steeds op BBC2.

Deze week vijftig jaar geleden legden de Duitsers hun ijzeren ring rond Leningrad en werd de stad onderworpen aan een blokkade die negenhonderd dagen zou duren en aan 1,2 miljoen inwoners het leven zou kosten. Voor de BBC aanleiding voor een "Leningrad-week': vijf avonden lang documentaires over tsaar Peters hoofdstad, die nog altijd als cultureel en politiek zenuwcentrum een zeer aparte plaats inneemt in de Sovjet-Unie.

De reeks programma's werd zaterdag geopend met een inleiding van Charles Wheeler, die handig inspeelde op de recente gebeurtenissen in Leningrad: de coup tegen Gorbatsjov en de tegenbeweging in Leningrad onder leiding van burgemeester Sobtsjak.

De eerste documentaire, zaterdag na die inleiding, behandelde het beleg, dat in september 1941 begon. Hitler beschouwde Leningrad als “een centrum van de joods-bolsjewistische intelligentsia” dat geen bestaansrecht had en moest verdwijnen. De stad was volgens hem “een giftig nest dat zijn Aziatische vuil in de Oostzee stort”. De documentaire van de Duitser Thomas Kufus was samengesteld uit archiefmateriaal uit Sovjet-bron, vraaggesprekken met ooggetuigen en beelden van het hedendaagse Leningrad. De verhoudingen tussen die drie componenten waren echter niet helemaal in evenwicht. Terwijl de commentator gebeurtenissen in de oorlog toelichtte, werden mooie, maar weinig ter zake doende beelden van de majestueuze paleizen en stadsbeelden van het Leningrad van nu getoond. Nog slechter spoorden de ondertitels met de gesproken (Russische en Duitse) tekst van de interviews. Uiteindelijk werd maar een fractie van de gesproken tekst in ondertitels vertaald en daarbij werden ook hier en daar fouten gemaakt.

De tweede documentaire, gisteravond, toonde een beter beeld van de stad, haar uniciteit, haar monumentaliteit. De film, van Mark Harrison, was opgehangen aan het referendum van juni, waarbij de inwoners kozen voor eerherstel van de naam St. Petersburg.

De aflevering van gisteren werd besloten met een kort programma over de tv-reporter Aleksandr Nevzorov, een fenomeen op zich. Met zijn programma, 600 seconden, gewijd aan criminaliteit, moord, geweld, veelal gefilmd op een Amerikaans-harde manier, heeft hij zich een immense populariteit verworven: hij toonde de donkere kant van het leven die altijd door de partij verborgen was gehouden. Een omstreden man, want Nevzorov is niet alleen een onorthodoxe journalist en een felle anti-communist, hij is ook een Groot-Rus, een anti-democraat en een tegenstander van de onafhankelijkheid van de Baltische landen. Overigens meldde de BBC gisteren nog niet dat TV Leningrad eind vorige week heeft besloten met 600 seconden te stoppen, nadat Nevzorov zich in de dagen van de staatsgreep wat al te haastig voor de coup en tegen Gorbatsjov had uitgesproken.

De serie wordt morgen, donderdag en vrijdag voortgezet. Hearts and minds biedt morgen een compilatie van vijftig jaar Sovjet-beeldmateriaal over de stad. Donderdag volgt Life and death over het Leningrad van nu (“Welke politieke denkbeelden heeft u?” Antwoord van een Leningrader: “We willen suiker en wodka”) en vrijdag de film Leningrad Cowboys go America van Aki Kaurismäki.