Ook de notaris moet swingen

“In toneelstukken, op prenten en in geschriften werd de notaris nogal eens afgebeeld als een oude, vaak schichtige figuur, al dan niet met zwoegende kandidaten en versleten klerken om zich heen”, staat in de inleiding van een door de Koninklijke Notariële Broederschap (een belangenvereniging) uitgegeven brochure over de functie en het werkterrein van de notaris. Maar “die tijd is al lang voorbij!”, gaat de inleiding verder.

Sterker nog, de bijna duizend broeders (en een stuk of dertig zusters) gooien dezer dagen de ramen en deuren van hun circa achthonderd statige kantoren wijd open om te laten zien dat ook zij er zijn om te helpen met die voor een buitenstaander nauwelijks te begrijpen, complexe en soms wettelijk verplichte zaken, die we zo vaak slecht regelen.

Het notariaat wortelt in het Egypte van de derde eeuw vóór Christus waar de notaris of (snel)schrijver een marktmeester was die toezicht hield op de goede gang van zaken en op het tot stand komen van overeenkomsten. Het eerste deel van die taak, het toezicht, oefent hij nog steeds uit bij trekkingen van loterijen, liedjes-wedstrijden en miss-verkiezingen.

Vanuit Italië verbreidde het ambt zich vanaf de Middeleeuwen over het vasteland van Europa. Van oorsprong is de notaris dus een schrijver (en lezer). Maar wie wel eens een lange akte hoorde voorlezen, hoort in hem ook een wat bleke rapper.

Tegenwoordig is hij jurist met een notariële specialisatie, die recht geeft op het voeren van de titel kandidaat-notaris. Na de studie begint het lange wachten op de benoeming, door de Kroon, tot notaris- onpartijdig openbaar ambtenaar die, met uitsluiting van anderen, bevoegd is, in dienst van het publiek, akten (gewaarmerkte stukken waarin een feit of handeling is vastgelegd, met een voorgeschreven vorm) op te maken en te bewaren. Een belangrijke functie.

Naast ambtenaar, belast met het uitvoeren van overheidstaken, is de notaris, net als vele anderen, beoefenaar van een vrij beroep, die zijn cliënten op juridische, financiële en ook andere gebieden adviseert. Zijn werkzaamheden zijn: familiezaken (huwelijksvoorwaarden, testamenten, schenkingen en erfenissen), ondernemingszaken (alles rondom naamloze en besloten vennootschappen), onroerend goed-zaken (eigendomsoverdracht, appartementsrechten en hypotheken) en de zaken van verenigingen en stichtingen.

Niet alleen naastenliefde beweegt het Ambt tot de open huis-politiek. Door allerlei oorzaken moet een eerzame en eenzame notaris klanten proberen te werven op gebieden waarop anderen ook actief mogen zijn. Het groeiende leger van advocaten en rechtskundige adviseurs bij voorbeeld snoept aan vele kanten mee. Het aantal advocaten- en rechtshulpbureaus lijkt de reis- en uitzendbureaus te gaan overtreffen.

Geduchte concurrenten in profijtelijke ondernemingszaken zijn de supermarktachtige associaties (alle specialismen onder één dak) tussen snelle en dure notarissen, advocaten, accountants, belastingdeskundigen en andere vrije beroepen. De notaris wordt dus aan de onderkant en aan de bovenkant van zijn markt bedreigd en moet daarom wel laten zien en horen dat hij er is, anders zwoegt hij straks weer in zijn eentje, maar dan zonder kandidaten en klerken.

Volgens deskundigen, die zich bezighouden met de financiën van particulieren, regelen veel mensen uit gemakzucht, misplaatst vertrouwen, onwetendheid en notaris-vrees hun formele zaken, die kunnen resulteren in verschuivingen van vermogens of juist niet, slecht. Onbehoorlijke huwelijksvoorwaarden, trouwen zonder regeling, ontbrekende en verouderde testamenten en het achterwege blijven van fiscaal aantrekkelijke schenkingen behoren tot de top-10 van omissies, die met een bezoek aan een notaris eenvoudig te verhelpen zijn.

Om de notaris-vrees van het publiek te overwinnen heeft het Broederschap enkele bijzonder klantvriendelijke initiatieven genomen die, volgens enkele notarissen, duidelijk in een behoefte voorzien. Zo verstrekt iedere notaris gratis actuele en voor een leek te begrijpen folders en brochures over zijn werkterrein. Wie behoefte heeft aan een gesprek over algemene notariële vragen kan op werkdagen, tussen negen en twee uur, bellen met de Notaristelefoon in den Haag: 070 - 3469393. En een oriënterend gesprek van een half uur op een notariskantoor is altijd gratis. Wie is er dan nog bang voor de notaris?