Japanse religie

Religion in Contemporary Japan door Ian Reader 277 blz., Macmillan (London) 1991, f 60,50 ISBN 0 333 52322 9

Om zijn brood te verdienen, is Ian Reader een wetenschapper, nu werkzaam als antropoloog aan het Scottish Centre for Japanese Studies, maar in hart en nieren is hij een reiziger. Zoals hij zegt in zijn introductie, ""I love travel'', zodat gedurende de zes jaren dat hij in Japan woonde, ""Sundays and other "days off' were generally days to visit religious centres, while longer holidays were times to go off on ... pilgrimages''.

Vooral geeft het boek van Ian Reader de indruk dat hij overal is geweest in het Japan van de religie, wat eigenlijk het hele land betekent. Echter, uit het boek blijkt dat hij nooit naar Takachiho op het eiland Kyushu is geweest, waar de zonnegodin, Amaterasu Omikami, een kleine drieduizend jaar geleden, na een ruzie met de andere goden, de zogenaamde kami, zich verstopte in een grot (zodat de zon niet meer scheen). Hij heeft enorm grote afstanden, samen met zijn vrouw, Dorothy, te voet afgelegd. Als pelgrims hebben zij langs de bekende route van de achtentachtig heilige plaatsen van het eiland Shikoku gewandeld, wat twee maanden heeft geduurd. Dit doen de Japanners zelf al lang niet meer: zij kunnen zelfs tevreden zijn met kleine varianten, of liever modellen, van deze pelgrimstocht, die soms maar een half uur kosten.

Participerende observatie ligt dus ten grondslag aan het boek. Ian Reader (die perfect Japans spreekt en veel Japanse bronnen citeert) is een bijzonder vriendelijke man, die makkelijk met iedereen een praatje maakt. Op deze wijze krijgt hij een visie op de religie, als de basis van een gelukkig, vruchtbaar en produktief leven. Religie betekent vooral escapisme en vermaak: voor de filosofische aspecten heeft Ian Reader nauwelijks belangstelling.

Dit boek kan men het best beschouwen als het produkt van de "free Sundays and other days off'. Voor de leek is het informatief en bijzonder leesbaar, en door een Westerse reiziger in Japan zou het zelfs als reisgids gebruikt kunnen worden. Voor de wetenschapper is het opvallend dat onder de honderden references er geen één is die enige algemene theorie van de religie hanteert. Vergelijkend onderzoek hoort niet bij de visie van Ian Reader: in het bekende verhaal van Izanagi en Izanami uit de Shinto-mythologie ziet hij niet ééns het duidelijke voorbeeld van de Orfeuslegende. Al twijfel ik aan de wetenschappelijke waarde van dit boek, toch kan ik het aan de gewone lezer, met belangstelling voor Japan, zonder enige aarzeling aanbevelen.