Israel kan stroom Sovjet-joden niet aan; Straatmuzikant in Tel Aviv: "Wat moet ik anders doen? In Rusland was ik muziekleraar.'

TEL AVIV, 31 AUG. “Ik voorzie anarchie en een burgeroorlog in de Sovjet-Unie”.

Kort voordat hij dinsdag in een hotelkamer in Moskou aan een hartverlamminng overleed, publiceerde de Israelische professor Michael Agursky deze beoordeling in enkele Israelische kranten over wat het uiteenvallende Sovjet-imperium te wachten staat.

Indien deze enkele jaren geleden uit de Sovjet-Unie geïmmigreerde intellectueel postuum gelijk krijgt, betekent dat waarschijnlijk dat de sterk teruggelopen joodse emigratie uit de Sovjet-Unie weer zal aanzwellen. De schatting van het ministerie van financiën van de komst van een kwart miljoen Russische joden in 1992 is dan misschien zelfs wat aan de lage kant. Want instabiliteit en onrust in de Sovjet-Unie vormen ondanks de enorme absorptieproblemen in Israel een bekende prikkel voor joden om te emigreren.

Op de begroting voor 1992, die zondag aan de regering wordt voorgelegd, is in ieder geval een record-bedrag voor huisvesting en het scheppen van werkgelegenheid voor de joodse immigratie uit de Sovjet-Unie uitgetrokken. Bijna 17 procent - 13 miljard gulden - van de 77 miljard gulden belopende staatsbegroting is daarvoor bestemd. Dat is afgezien van de Amerikaanse militaire hulp bijna het dubbele van wat minister van financiën Yitzhak Modai voor defensie heeft bestemd. Het debat tussen hem en minister van defensie Moshe Arens over de noodzaak tot verdere besnoeiing op de defensie-uitgaven is zo hoog opgelopen dat Modai op sarcastische toon het ministerie van defensie ervan heeft beschuldigd zich voor te bereiden op een oorlog tegen de hele Arabische wereld, Pakistan misschien uitgezonderd.

Van zijn kant beweert Arens dat verdere bezuinigingen op defensie-uitgaven het voortbestaan van Israel in gevaar brengen. Arens wil na de Iraakse Scud-raketaanvallen op Israel tijdens de Golfoorlog veel geld voor de verdere ontwikkeling van het anti-raketwapen "de Pijl' en het in omloop brengen van een "eigen' waarschuwingssateliet tegen het grote Arabische raketgevaar. Dat is ook goed voor het scheppen van werkgelegenheid voor de immigranten, betoogt Arens.

De botsing tussen beide ministers is een jaarlijks terugkerend ritueel dat aan de opstelling van de nationale begroting vooraf gaat. De nieuwe vredeskansen in het Midden-Oosten en de last van de massale immigratie uit de Sovjet-Unie en uit Ethiopië plaatsen het begrotingsdebat echter in een nieuw perspectief.

In het aflopende begrotingsjaar ligt de nadruk nog op huisvesting voor de immigranten. Volgend jaar wordt met de voltooiing van tienduizenden woningen en het opzetten van grote nog vrijwel onbewoonde "caravan-kampen' de nadruk op werkgelegenheid gelegd. Dat is hard nodig want ondanks alle goede bedoelingen neemt de werkloosheid onder de Russische immigranten rampzalige vormen aan.

Omdat de huisvestingstoestand ook niet al te rooskleurig is waarschuwden reeds naar Israel gekomen Russische immigranten achtergebleven familieleden en vrienden om voorlopig "thuis' te blijven. Dat is één van de voornaamste redenen waarom de hooggespannen verwachtingen over het aantal Russische joden dat dit jaar naar Israel zou komen niet in vervulling zijn gegaan.

De situatie in de Sovjet-Unie moet wel heel dramatisch verslechteren indien de emigratie naar Israel weer tot boven de tienduizend per maand oploopt. Want goed gaat het veel Russische immigranten in Israel beslist niet. Velen zijn de wanhoop nabij. Vorige week organiseerde de Russische immigranten-organisatie "Am-Achad' (één volk) een protest-manifestatie voor het stadhuis in Tel Aviv ter nagedachtenis aan de veertig Russische immmigranten (van de 347.000 sedert eind 1989) die het leven in Israel niet meer aankonden en de hand aan zichzelf sloegen. In de donkere nacht werden veertig kaarsjes ontstoken.

Het stadsbeeld in Tel Aviv, maar ook in andere steden, is door de komst van de Russen veranderd. Op tal van plaatsen op de mooie Tel-Avivse boulevard langs de Middellandse Zee spelen Russische immigranten urenlang op hun accordeons. Zij komen zelfs uit immigrantenopvangcentra uit andere steden om wat bij te verdienen. “De opbrengt valt vanavond weer tegen”, verklaarde een accordeonist die uit Ashkelon naar Tel Aviv was gekomen. “Wat moet ik anders doen? In Rusland was ik muziekleraar”.

Op hoeken van straten bij de grote markten verkopen Russische immigranten hun vaak schamele spullen. Bordjes, kopjes, of houten wasknijpers van Russische makelij. Tegen lage lonen nemen Russische immigranten steeds vaker het werk over van Palestijnen. Ze zijn bordenwassers in restaurants, pompbedienden en straatvegers. In de Israelische pers verschijnen steeds vaker verhalen over uitbuiting van Russische arbeid. “Voor 30 shekel (bijna 26 gulden, S.B.) draag ik op mijn rug zes ton aan zakken met tomaten per dag”, beklaagde een immigrant zich tegenover het blad Maariv.

In een van de bijvoegsels van deze krant verscheen onlangs een reportage over Russische vrouwen en meisjes die in de Israelische prostitutie verzeild raken. “Ik doe dat om zo snel mogelijk geld te verdienen om Israel te kunnen verlaten”, legde een gehuwde pianolerares haar aanwezigheid in een massage-instituut uit.

Natuurlijk zijn er ook Russische immigranten die er in Israel in slagen een goede baan te vinden en tevreden zijn. Vooral de werkgelegenheidsproblemen zijn echter thans zo groot dat de autoriteiten om ideologische redenen - vervulling van het zionisme - over de mogelijke komst van nog een paar honderdduizend Russische joden juichen, maar tegelijkertijd weten ze niet wat met hen te doen.