Ex-medestanders wenden zich verder af van Gorbatsjov

MOSKOU, 31 AUG. President Gorbatsjovs medestanders van het eerste uur Edoeard Sjevardnadze en Aleksandr Jakovlev hebben zich verder afgewend van het staatshoofd van de Sovjet-Unie.

Beiden hebben gisteren, samen met de burgemeester van Moskou Gavril Popov, geweigerd om zitting te nemen in de "veiligheidsraad' van Gorbatsjov. Uit de kring van de "Democratische Beweging', die Sjevardnadze en Jakovlev vorige maand hebben opgericht, heeft alleen burgemeester Anatoli Sobtsjak van Leningrad het verzoek van de president niet van de hand gewezen.

De "veiligheidsraad' fungeert als voornaamste politieke adviesorgaan voor de Sovjet-president. Via deze raad zou Gorbatsjov bovendien weer een aureool van politiek gewicht kunnen opbouwen. De negatieve reactie van Sjevardnadze, Jakovlev en Popov wijst er op dat deze voormalige steunpilaren van de perestrojka geen vertrouwen meer hebben in de politieke toekomst van de president.

Maandag komt het Congres van Volksafgevaardigden, het voltallige parlement dat slechts een paar maal per jaar bijeenkomt, naar Moskou voor een spoedzitting. Centraal agendapunt is de vraag of en hoe de Sovjet-Unie behouden kan blijven. Gelet op de stemming in de Opperste Sovjet van de unie afgelopen week, ligt het voor de hand dat het volkscongres de zelfstandigheid van de drie Baltische republieken als voldongen feit zal aanvaarden.

Indirect komt daarmee ook de positie van Gorbatsjov aan de orde. De president heeft afgelopen week zijn lot aan het nieuwe unieverdrag verbonden. Als de volksvertegenwoordiging zou afzien van de federatieve structuur die hij voor ogen heeft, dan treedt hij af, zo heeft hij op voorhand reeds laten weten.

De drie belangrijkste republieken (Rusland, de Oekraïne en Kazachstan) wekken momenteel echter de indruk het unieverdrag, dat de afgelopen maanden in langdurige onderhandelingen tussen Gorbatsjov, de Russische president Boris Jeltsin en de andere regeringsleiders is opgesteld, geen prioriteit meer te geven.

Pag. 5: Sovjet-Unie; Semipalatinsk dicht

Rusland en de Oekraïne kwamen deze week in bilateraal overleg overeen dat de ondertekening van het verdrag uitgesteld moet worden totdat de onderlinge verhoudingen in een "overgangsperiode' zijn uitgekristalliseerd. De Oekraïne houdt op 1 december eerst een referendum over de "onafhankelijkheid'.

Gisteren hebben een Russische delegatie en de Kazachstaanse president Nazerbajev een vergelijkbaar akkoord bereikt. Nazerbajev voelt weinig meer voor een politieke unie. Hij heeft alleen nog vertrouwen in een “gemeenschappelijke markt”.

Om het begin van deze week nog dreigende territoriale conflict te sussen, heeft Nazerbejev toegezegd dat hij alle in Kazachstan gestationeerde atoomwapens zou willen overdragen aan de Russische regering. Het nucleaire testcentrum in Semipalatinsk heeft hij daarom gesloten. De Oekraïnse regering besloot eerder deze week hetzelfde.

De tegenstellingen tussen de Oekraïne en Kazachstan enerzijds en Rusland anderzijds laaiden begin deze week op toen Jeltsin liet weten dat hij grenscorrecties zou nastreven met die Sovjet-republieken die zich aan de gemeenschappelijke unie zouden willen onttrekken. Jeltstin liet daarbij zijn oog vooral vallen op de Krim, het Donbass-bekken in het oosten van de Oekraïne en het noord-westen van Kazachstan. Daar wonen grote Russichse bevolkinsgroepen die her en der zelfs de meerderheid vormen.