De heer Kok, voorheen Wim

Terwijl in Den Haag de volksvertegenwoordigers de kabinetsplannen inzake WAO en koppeling alvast fiatteren, wordt in Amsterdam de keerzijde van de medaille belicht.

""Beatrix is gevallen en die loopt nou ook in het gips'', roept iemand in de microfoon, ""dus het kan iedereen overkomen om in de WAO te raken.'' ""Elke minister moet eerst zelf eens een jaar van het minimumloon leven'', stelt een ander voor. Weer een ander: ""En als er nou democratisch beslist wordt dat we aan de gallemiese komen: wat dan? Dan moeten wij staken, want waar een arbeider werkt is de enige plek waar hij de leuning kan pakken.'' Een vierde: ""De vijand is er niet meer, dus er kan gemakkelijk vijf miljard van die veertien miljard voor defensie af, voor de sociale zekerheid en voor de politie - dan zijn we meteen van die criminaliteit af.'' De volgende: ""Lubbers zegt dat Nederland ziek is en daar heeft-ie gelijk aan: dat hele Haagse zooitje is ziek. Het gaat hier allemaal o zo netjes tegen dat o zo slimme en geraffineerde van hun. Spandoeken bij de deur, daar lachen ze om. De ministers moeten het echt voelen! Kieper een kar beton bij Lubbers op de stoep, stort de tuin van De Vries vol!''

Vakbondsvergadering in Marcanti. Het is met ruime voorsprong de treurigste zaal van Amsterdam. De echo's van communisme en aksies hangen er nog tussen de vale wanden. Vorig jaar vierde de bouwbond er zijn 125-jarig bestaan, en nu dit. ""Driehonderd- tot vierhonderdduizend arbeidsongeschikten worden op het bestaansminimum gedrukt, de modale arbeidsongeschikte gaat er 1500 gulden op achteruit'', zegt CNV-bestuurder Gijs Wildeman. ""Dit kabinet probeert om zeep te helpen wat wij samen met priesters, dominees en advocaten als Ariens, Talma en Troelstra hebben opgebouwd: dat de arbeider een inkomen krijgt, al heeft hij geen werk.'' En zijn FNV-collega Jaap van der Linden: ""Ooit zijn we opgericht om mensen te behoeden voor gebrek en armoede, ook als ze oud, ziek of gebrekkig zijn. Is dat nog betaalbaar? Dat is geen kwestie van cijfergegoochel, dat is een politieke kwestie: wat hebben we ervoor over? En dat is gaan schuiven.'' Niet alleen in de politiek, vreest hij eerlijk gezegd, ook in de maatschappij. In familiekring zag hij zondag op de televisie Brinkman met zijn ferme taal. De ene vond het maar wat dat zo'n man altijd moest werken, de ander merkte op dat hij zo'n keurig pak aan had: hij zou wel net uit de kerk komen. Maar Jaap zag achter de fractievoorzitter de jachten ""van tussen een ton en een miljoen'' voorbijglijden - ""gelukkige mensen in de zon, ik gun het ze van harte' - en dacht: ""In Nederland waar het zo ligt moet de vakbeweging het verdommen om akkoord te gaan met de afbraak van ons sociale stelsel.''

Het besef dat het "ons' bestel is, waar "ze' met "hun fikken' van af moeten blijven, leeft sterk in de zaal. Wie zich af mocht vragen of de werkenden wel solidair zijn met uitkeringstrekkers, krijgt althans van de hier aanwezigen krachtig antwoord: ziekte of gebrek kunnen hun aller deel worden en in dat geval claimen ze recht op de voorzieningen die ze zelf bevochten hebben en waarvoor ze zelf betalen. CNV'er Wildeman citeert zijn ex-collega Gert Terpstra, thans CDA-Kamerlid: ""Premies dekken de kosten. Er is geen tekort. De WAO opvoeren als post waarop bezuinigd kan worden heeft dus geen zin en is een drog-redenering.'' ""Gert hoe staat het daarmee?'' vraagt hij in het luchtledig. En FNV'er Van der Linden attaqueert het "cijfergegoochel' waarmee de publieke steun voor de wet op de arbeidsongeschiktheid is ondergraven. Doordat het aantal gedeeltelijk arbeidsongeschikten is toegenomen bedraagt het beroep op de wet thans 760.000 manjaren en dat is absoluut niet meer dan in 1980. Sterker, het beslag op het nationaal inkomen is percentagegewijs zelfs minder dan toen! Maar het is aan dovemansoren gezegd: de "tendentie in de maatschappij' is nu eenmaal naar het "mini-stelsel', wettelijke verzekering op een minimaal niveau waarboven "iedereen het zelf maar moet bekijken'. ""De onderlinge solidariteit wordt afgebroken,'' roept de Amsterdamse bondsvoorzitter Willem Stoeltie. ""Dan zijn de zwaarste risico's voor de mensen in de bouw, de laagste voor de advocaten die nooit in de WAO komen. Alles wordt geprivatiseerd en Nationale Nederlanden ligt al op de loer - die hebben de advertenties al klaar liggen.''

""De trend is al gezet,'' vervolgt hij, ""met de stelselwijziging in '87. Toen werd er gezegd dat die nodig was om de sociale zekerheid voor lange tijd zeker te stellen. Nou, lange tijd duurt blijkbaar vier jaar en de lengte wordt bepaald door het gerinkel van de kassa.'' Het gevoel dat wij "belazerd' worden door de hoge heren in Den Haag is pregnant aanwezig en het ergste is dat "onze eigen mensen' daar nu ook bij horen. Willem Stoeltie spreekt van "de heer Kok en mevrouw Ter Veld, voorheen Wim en Elske' en als iemand in de zaal voorstelt dit tweetal te royeren uit de vakbeweging gaat een applausje op. Van achter de tafel blijft dit punt onbesproken. Wel zegt Stoeltie: ""Wij weten dat onze vrienden daar niet meer zitten. De uiterste gebruiksdatum van dit kabinet is verstreken. Enig sociaal gevoel zit er niet meer bij. Men beseft in Den Haag niet wat onder de mensen leeft. Men zit in een ivoren toren en doet maar.'' Jaap van der Linden verklaart: ""Ik ben typisch een sociaal-democraat, vroeger een als positief opgevatte term. Snapt u mijn gevoelens?''

De gevoelens stemmen overeen. Er is sprake van "woordbreuk' en "geknoei', van "gemene trucs'. Maar hoe het tij nog te keren? Van der Linden pareert bekwaam de aanwezigen die meteen de vlam in de pan willen jagen; eerst geeft hij hen gelijk, dan remt hij af. ""Zijn de politici veel slimmer en zijn wij te netjes? Ja, wij zijn anderssoortige mensen dan de vakbondsleden van vijftig jaar geleden. Vanavond vergaderen wij supernetjes, met keurige stellingen op een stencil, maar we zijn kordaat: geen verraad. Ik heb alle begrip voor emoties, voor stenen door de ruit. Maar de vraag is waar we de zaak mee dienen.'' Hij gaat over tot het uiteenzetten van het scenario met allerhande "actievormen', met een "actiekadergroep' om de boel "voor te warmen' en "lekker op te laaien', met werkonderbrekingen en "meer indringende stakingen' volgens een "estafette-systeem', met "massale bijeenkomsten'. De strijd gaat lang duren en daarom is het niet goed al het kruit ineens te verschieten en op Prinsjesdag het werk de hele dag "plat te leggen', zoals vanuit de zaal wordt voorgesteld. ""Effe de kop erbij! Volg de parolen!''

Naast mij informeert een Turkse bouwvakker ongerust hoe lang de bijeenkomst gaat duren, het is tien uur en hij moet om half zes op. Op het podium dempt CNV'er Gijs Wildeman nog eens de felste pleidooien voor harde actie: hoe staat het eigenlijk met de actiebereidheid? ""U kunt er niks aan doen, u bent hier met 150 man. Maar het hadden er wel duizend moeten zijn?''

Dit is de laatste aflevering van De Natie.