Choreograaf Rick Atwell "polijstte' acts van acteurs uit Sovjet-Unie; Russisch variété in Moscow Nights

Vanavond gaat in de Amsterdamse Stadsschouwburg Moscow Nights in première, een clownesk familie-spektakel uit Rusland. Om de produktie geschikt te maken voor Westerse podia kregen de Russen vijf weken lang spel- en bewegingslessen van de Amerikaanse choreograaf Rick Atwell.

In de videokamer van de Stadsschouwburg in Amsterdam hangt de zware lucht van Russische sigaretten. Voor zover er stoelen en tafels in de kleine ruimte staan zijn ze in beslag genomen door wachtende Russen en hun kledingstukken. Afgezien van een enkeling die even opstaat om desgevraagd een act op te voeren, vullen de meesten de tijd met praten of doelloos voor zich uit staren.

De Russen maken deel uit van drie theatergroepen die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de variété-revue Moscow Nights waarmee ze vanaf vanavond ruim een maand in Nederlandse schouwburgen te zien zullen zijn. De eerste middag na aankomst in Amsterdam verloopt niet volgens plan. Een deel van de groep, die in totaal uit 23 mensen bestaat, blijkt tegen de verwachting in nog in Moskou te zijn en zal pas de volgende avond arriveren. De show in zijn geheel repeteren is nu niet mogelijk, in plaats daarvan worden de nummers van de voorstelling doorgenomen met de geluids- en belichtingstechnici.

Het overleg duurt lang en wordt in drie talen gevoerd: Russisch, Engels en Nederlands. De Amerikaanse choreograaf Rick Atwell, die is aangetrokken om de revue in vijf weken tijd te "verwestersen' alvorens hierheen te halen, is geduldig. Hij bouwt zijn zinnen zo op, dat de tolk tijd heeft ze te vertalen en hij schiet de man te hulp als deze zoekend naar het juiste woord het antwoord van de Russen in het Engels tracht over te brengen.

Rick Atwell, die in Nederland eerder theaterprodukties begeleidde als Adèle in Casablanca en de rock-opera Ik Jan Cremer, is sinds vorig jaar betrokken bij de totstandkoming van Moscow Nights. Nadat hij verscheidene videobanden had gezien met beelden van Russische theaterprojecten, besloot hij in overleg met de Stichting Carré Theaterprodukties dat drie Russische groepen over voldoende interessant materiaal beschikten om daarmee een show te maken die geschikt zou zijn voor het westerse publiek. De uitverkoren groepen waren Jazz Balalaika, bestaande uit vijf muzikale virtuozen; Bim Bom: een groep zangers en dansers met acrobatische capaciteiten, en Mimicrici: een groep clowns en pantomimespelers.

“Het is voor het eerst dat deze drie groepen samenwerken”, zegt Atwell op een wat rustiger moment tussen de besprekingen door. “Bim Bom en Mimicrici hebben wel eerder met elkaar opgetreden, maar de samenwerking met Jazz Balalaika is nieuw. Het idee om hun acts te combineren in één variété-show ontstond toen we bij het bekijken van alle opgestuurde videobanden merkten, dat de acts van deze drie groepen bij elkaar aansloten. Ik ben vorig jaar september naar Moskou gegaan en heb daar vijf weken lang workshops met ze gedaan. De eerste dag legde ik uit dat ik niet was gekomen om alles te veranderen, maar om hun ideeën in een bepaalde vorm te gieten die aanslaat bij het westerse publiek.”

De trainingen van Atwell bestonden voornamelijk uit improvisaties, dans- en spellessen. Met de groepen afzonderlijk koos hij hun beste nummers en zette ze in een bepaalde volgorde, waarbij hij rekening hield met de overgangen tussen de verschillende onderdelen. Dat laatste was nodig, volgens Atwell, omdat de Russen het theatrale gevoel missen om een avondvullende variété-revue soepel te laten verlopen. Atwell: “Je zag op de videobanden hoe na ieder nummer een groot gat viel. Over het algemeen weten de Russen niet hoe je verschillende onderdelen met vaart kunt presenteren.

“Mij ging het erom hun acts, die vaak te lang duurden, wat meer vitaliteit en energie te geven. Ik heb de nummers gereorganiseerd en soms opnieuw geënsceneerd; alles wat te veel Russische humor voor insiders bevatte is eruit gehaald omdat het voor het publiek hier onbegrijpelijk zou zijn. Verder heb ik uitsluitend gebruik gemaakt van hun materiaal want het moest wel een typisch Russische show worden. Het enige dat ik eigenlijk heb gedaan is polijsten.”

Als voorbeeld van specifiek Russische entertainment in Moscow Nights noemt Rick Atwell het aandeel van Jazz Balalaika: “Ik kan me niet herinneren ooit een groep klassiek geschoolde musici gezien te hebben die tegelijkertijd optreden als komedianten. Tijdens het musiceren voeren ze clownsacts op, waaraan ik overigens wel heb geschaafd omdat de grappen naar mijn idee te dik waren aangezet. Ik heb geprobeerd hun neiging tot overacting af te remmen. Ook de clowneske humor van Mimicrici is iets heel anders dan wat wij hier op dat gebied kennen.”

De tengere blonde clown Rostislav Tarnapolsky is één van de leden van Mimicrici. Met een collega voert hij een paar maal achtereen een pantomime-achtig nummer op dat "Tap' heet en een persiflage is op een tapnummer. Hij glimlacht daarbij voortdurend alsof hij beter dan wie ook beseft hoe lenig en parmantig zijn bewegingen zijn.

Op de vraag naderhand wat hij geleerd heeft van de lessen van Rick Atwell, antwoordt Tarnapolsky dat hij diens danstechniek bewondert en probeert de bewegingen over te nemen. “Ik heb nu voor het eerst met een westerse choreograaf gewerkt en ik heb me erover verbaasd hoe makkelijk de samenwerking ging, ondanks de taalproblemen. We kregen bewegingslessen waar we veel aan hadden omdat ze bij ons onbekend zijn. Zo'n tournee naar een westers land maakt duidelijk wat hier voor acteurs allemaal mogelijk is dank zij de enorme technische ontwikkeling. Bij ons hebben mucisi soms niet eens microfoons tot hun beschikking. Alleen al daarom is variété-theater hier heel anders dan in Rusland.”