Amerikaans biografe Kitty Kelley over Nancy Reagan; Een leven vol uitgekiende trucs

De verschijning van Nancy Reagan, The Unauthorised Biography in april van dit jaar veroorzaakte een storm van verontwaardiging bij de conservatieve aanhangers van de voormalige president van de Verenigde Staten.

Hoe kon iemand in godsnaam ongestraft schrijven dat de first lady innige banden onderhield met Frank Sinatra, dat de agenda van de president en zijn gevolg grotendeels werd bepaald door een aantal obscure astrologische adviseurs en dat Nancy Reagan werd beheerst door kilheid, hebzucht, ambitie en bedilzucht? Kitty Kelley, die eerder spraakmakende biografieën over Frank Sinatra, Elisabeth Taylor en Jacqueline Onassis schreef, beroept zich op ruim duizend zegslieden.

Ronald Reagan, begin april bij het verlaten van de kerk gevraagd naar zijn commentaar op het boek, zei dat de heilige grond “niet de juiste plaats is om het juiste woord te gebruiken om het boek te bespreken”. Later wilde Reagan wel kwijt dat het op zijns inziens valse getuigenissen gebaseerde boek geen ander doel diende dan het spekken van de kas van de schrijfster en haar uitgever. Het voorkwam niet, dat van de biografie binnen een week meer dan een half miljoen exemplaren werden verkocht. Kelley moest tot op de dag van vandaag veel beschuldigingen, maar geen rechtszaken trotseren.

Ter gelegenheid van de verschijning van de Nederlandse editie van het boek, Nancy Reagan, President van de Verenigde Staten? (Luitingh-Sijthoff, ƒ 39,90), was de auteur even in Amsterdam.

Kitty Kelley (49) is een charmante vrouw, die de eerste is om het uiterst negatieve beeld dat uit haar boek oprijst te relativeren. Goed, Nancy Reagan, geboren Anne Frances Robbins, heeft er, net als haar moeder, altijd alles aan gedaan om haar ware afkomst te verdonkeremanen. Niet alleen werd er altijd gelogen over Nancy's werkelijke geboortedatum (“Het enige dat klopt aan haar geboortecertificaat zijn huidskleur en sekse”), maar ook over haar afkomst: ze was niet de voorbeeldige Princeton-college-student en dochter van een rijke chirurg, maar kind van een altijd zorgvuldig verzwegen verzekeringsagent en een onsuccesvolle actrice.

“Alle meer dan duizend gesprekken die ik heb gevoerd zijn gecheckt en gedocumenteerd, er is niets dat ik niet kan verantwoorden”, zegt Kelley. Het onderzoek naar het leven van de first lady, waaraan ze ruim vier jaar geleden onbevangen begon, deed haar de schellen van de ogen vallen. Nancy Reagan, niet erg succesvol in haar studie, had haar zinnen aanvankelijk gezet op een succesvolle filmloopbaan en zag er geen been in om die te verkrijgen via het bed van invloedrijke acteurs, impresario's en casting-directors.

Nancy's huwelijk met Ronald Reagan was volgens Kelley een staaltje van pure berekening. Ronald Reagan, zojuist gescheiden van de actrice Jane Wyman, had een verhouding met de actrice Christine Larson. Maar Larson wilde niet met hem trouwen. Nancy verleidde daarop Ronald Reagan en vertelde - naar later bleek ten onrechte - dat ze zwanger van hem was. Volgens Kelley heeft Reagan zich hierdoor altijd "genomen' gevoeld.

Het vervolg van het levensverhaal van Nancy-volgens-Kelley is een aaneenschakeling van dit soort uitgekiende trucs. Net als haar moeder zou Nancy geneigd zijn geweest aan de hand van haar man de "American Dream' tot het uiterste en niets en niemand ontziend te volbrengen. “Toen ik met het boek begon, had ik geen idee hoezeer ik een put opende die door haar altijd zorgvuldig gesloten gehouden werd”, zegt de biografe. “En ik moet zeggen: het was ontluisterend naarmate ik met het werk vorderde.”

Als presidentsvrouwe kregen de kilheid en schraapzucht van Nancy Reagan volgens Kelley pas echt gestalte. Ze stond erom bekend alle cadeautjes die het paar ontving onuitgepakt in kasten op te bergen, teneinde ze weer - voorzien van een ander kaartje - aan een jarige of jubilaris te overhandigen. Ze bestelde kleren bij gerenommeerde ontwerpers, zonder ooit de rekeningen te betalen. Ze zou zelfs per ongeluk een door haar kleinzoon achtergelaten teddybeer weer als een cadeautje aan hem hebben "gerecycled'. De behoefte aan luxe op het Witte Huis en alle andere verblijven van de Reagans kende geen grenzen. Kelley: “Op de dag dat Nancy's echtgenoot een decreet uitvaardigde, dat tomatenketchup voor de behoeftigden gerekend zou worden als "groente', bestelde Nancy een Chinees theeservies à $ 200.000. Ze sluisde gelden voor een anti-drugscampagne naar persoonlijke rekeningen. Transacties op kosten van de belastingbetaler. Haar hebzucht geeft niet zo'n mooi beeld van Amerika, maar wel een dat tekenend is voor onze samenleving.”

Als je je vier jaar in iemand verdiept, word je ook "min of meer de psychiater', zegt Kelley. Wat dreef de vrouw van de president? “Nancy Reagan wilde meer en meer, terwijl het echtpaar al miljardair was. Ze wilde net zo rijk zijn als de families waar ze altijd tegenop had gekeken. Ik geloof dat ze haar leven lang tegen de frustraties uit haar jeugd gevochten heeft. Ze wilde meetellen. Zij was in feite de president van de Verenigde Staten. Ze stond voortdurend borg voor het welzijn van haar man. Een geëmancipeerde vrouw was het niet, maar als ze in een andere tijd had geleefd, had ze ook werkelijk de touwtjes in handen gekregen. De tijd is nu eenmaal niet rijp voor een vrouwelijke president.”

Het schrijven van haar boek heeft Kitty Kelley vooral inzicht verschaft in de mentaliteit van het land waarin ze geboren is: “Het gaat over hebzucht en inhaligheid, terwijl de dakloosheid enorm toenam; dat is hoe de Reagan-jaren de geschiedenis in zullen gaan. Het schrijven aan dat boek heeft mij een ontluisterend beeld gegeven van de jaren tachtig. Het was een tijdperk dat mensen een president konden kiezen die niet in staat was het land adequaat te regeren. Maar het land heeft de president gekregen die het verdiende.

“De astrologische adviseurs van het echtpaar bepaalden in belangrijke mate de agenda van de president. Het is toch tamelijk beangstigend, dat acht jaar lang de presidentiële handel en wandel werd bepaald door zulke irreële instanties, door heksachtige figuren. Ik wil niet zeggen dat ze ontoerekeningsvatbaar waren, maar toch ten minste onberekenbaar.

“Er is nu een discussie in de Amerikaanse pers ontstaan over wat je mag en wat je moet publiceren, dank zij mijn biografie. Heeft men in het Reagan-tijdperk geen belangrijke informatie laten liggen? En waarom stonden de feiten die ik breng niet dagelijks in de krant? Maar als dat was gebeurd, was mij het gras wel onder de voeten weggemaaid.

“Om zo'n boek te schrijven moet je niet tot het establishment in Washington behoren. Daarin schuilt de crux van het succes: ik heb opgeschreven wat al die voormalige "muckrakers' in de jaren tachtig hebben laten liggen. Het bastion van de Amerikaanse onderzoeksjournalistiek heeft zich al die jaren niet afgevraagd wat er schuilde achter dat op Hollywood- en familie-moraal gebaseerde decorum: het was louter hypocrisie. De verschijning van mijn boek is zelfs "een zwarte dag voor de Amerikaanse journalistiek' genoemd.

“De vooral in de Verenigde Staten soms vileine kritieken op mijn boek schrijf ik toe aan het mannelijke onbegrip voor hoe een vrouw kan zijn: alleen omdat ik een vrouw ben kan ik echt goed de beweegredenen van Nancy Reagan doorgronden. Een vrouw die door roeien en ruiten gaat om het hoogste te bereiken; als een man dergelijke ambities koestert, wordt dat als normaal beschouwd.

“Mannelijke journalisten hebben geen idee wat het is om een vrouw te zijn die het moet opnemen voor een man, die zelf niet in staat was de Verenigde Staten te leiden. Je kan het ook zo zien: gelukkig was zij die sterke vrouw die uiteindelijk nog Ronald Reagan kon sturen. In de jaren van zijn regime ontpopte zij zich steeds meer als iets minder conservatief dan hij. Zij was degene die Ronald Reagan de weg wees naar de vredelievende contacten met Gorbatsjov. Zij wilde niet dat hij als havik de geschiedenis in ging. Zonder haar was de koude oorlog niet zo snel tot een einde gekomen. Achteraf mogen we blij zijn dat zij naast hem stond.

“Nancy Reagan was als ze Frank Sinatra in het Witte Huis ontving onbereikbaar voor iedereen, ook voor haar man. Maar het kan mij niet schelen of ze met Sinatra naar bed ging. Waar het mij om gaat is, dat iemand die aantoonbaar mafia-contacten heeft jarenlang vrij toegang had tot de ambtswoning.

“De biografieën die ik tot nu toe schreef gaan allemaal uit van hetzelfde principe: nieuwsgierigheid. Niet hebzucht, maar nieuwsgierigheid is wat mij in diepste wezen drijft.”

Kitty Kelley: "Amerika had de president die het verdiende'. Foto NRC Handelsblad-Maurice Boyer