Adelmund: Veel FNV'ers stemmen inmiddels D66; 'Onder druk heeft de PvdA de verkeerde knopen doorgehakt'

AMSTERDAM, 31 AUG. Een pittige tante, drs. Karin Adelmund. Sinds april 1988 vice-voorzitter van 's lands grootste vakcentrale FNV, moeder van twee jonge kinderen en, nu voorzitter Stekelenburg met vakantie is, volop in het nieuws.

Groeide op in het Oude Noorden van Rotterdam in een gezin met zes kinderen waarvan de vader vroeg overleed. Houdt van beeldspraak en stevige taal. “Eerst word je gerold en dan komen ze met de collectebus rond”, zei ze in reactie op de kabinetsplannen met de WAO en de koppeling. Zelf verzonnen? Dat weet ze niet meer, maar “je moet op zo'n moment kort en kernachtig reageren, niet met SER-stukken voor je neus”.

In het sobere FNV-kantoor aan de rand van Amsterdam praat ze over de huidige spanningen tussen FNV en PvdA. Meer dan de helft van de PvdA-kiezers ziet niets in de WAO-plannen van het kabinet en tweederde is vóór behoud van de koppeling van de uitkeringen aan de lonen. Terwijl de PvdA dramatisch op verlies staat en partijleider Kok zijn achterban om steun smeekt, zit de FNV, na een jarenlange periode van stagnatie en achteruitgang, in de lift. De leden stromen toe.

Een reden te meer om de traditionele band met de partij die zo verliest te doorbreken?

Adelmund: “Nee, zo'n reactie is ons niet eigen. Men spreekt wel over de Rooie Familie, Elske ter Veld sprak ooit over de Rooie Kousenkerk, daar komt die vraag vandaan. Maar we zijn nooit twee loten van één stam geweest.”

Maar als de Vervoersbond FNV via een advertentie oproept tot een vierdaagse werkweek, dan is die oproep aan de PvdA gericht, en aan geen ander.

Adelmund: “Da's een zaak voor de Vervoersbond.” En lachend: “Duidelijk is natuurlijk dat men andere verwachtingen heeft van de PvdA, men verwacht dat die de moeder van het sociale zekerheidssysteem is. Dat verklaart een extra reactie naar die partij toe.” Voor de vakbeweging lijkt het optreden van de voormalige FNV-coryfeeën Kok en Ter Veld volstrekt onverteerbaar. Adelmund: “De politieke lijn van Wim Kok en Elske ter Veld inzake de WAO en de koppeling, met mogelijk openbare huilbuien van Elske, is onze politieke lijn niet.”

Maar hoe komt het dat twee vooraanstaande ex-FNV-ers het contact met de FNV-doelstellingen zozeer hebben verloren? Een kwestie van aan het pluche gekleefd zijn?

Adelmund: “Nee, dat is Wim noch Elske eigen. Maar laten we het vraagstuk niet op die manier versmallen. Brinkman heeft ze geweldig lopen opnaaien, zo van: wanneer worden nu eindelijk knopen doorgehakt? Dat gebeurde uiteindelijk, maar het waren de verkeerde knopen. Ik hoop dat ze nu binnen de PvdA nu niet alleen intern koppen gaan snellen, maar dat ze onze plannen gaan steunen.”

Het is toch nauwelijks voorstelbaar dat dat niet tevens de politieke ondergang van Kok betekent?

Adelmund: “Schijnbaar moet een politicus dat allemaal meemaken. Je ziet dat ook aan partijvoorzitter Sint. Het is niet te geloven, haast mediamoord, de manier waarop zij door zo'n liftraampje wordt gefotografeerd. Wie staat er niet neuspeuterend een keer in de lift?”

Binnen de FNV werpt Adelmund zich op als een actief pleitster voor bemoeienis met de politiek. Van de “brood-en-boter”-stroming - “steeds meer mensen verliezen het vertrouwen in de politiek” - moet ze niets hebben. Adelmund: “Bemoeienis met de politiek wil zeggen: een zakelijke relatie met het hele politieke veld. Op basis van het politieke programma van de FNV, dat heb ik zelf geschreven. Je ziet die verbreding overigens ook bij de andere vakcentrales, het CNV en de MHP.”

Over de VVD is ze opmerkelijk positief: “Die heeft twee zielen, een conservatieve en een sociaal-liberale. Jacobse is een voorbeeld van die laatste lijn. Het eerste wat Bolkestein zei over de WAO was dat duur en hoogte van bestaande WAO-uitkeringen niet mogen worden aangetast. Hij pleitte voor de rechtszekerheid. Met de VVD is ook heel goed een discussie te voeren over de individualisering van uitkeringen en belastingen. Andere partijen zien onmiddellijk spanningen met het solidariteits-beginsel.”

En D66?

“Ze hebben de vakbeweging in het Kamerdebat over WAO en Ziektewet volledig gesteund. Van Mierlo werd zelfs verweten vakbondsverhalen voor te lezen, hij riep toen woedend uit dat hij geen afgeleide van de vakbeweging was. Heel opmerkelijk.”

Maar datzelfde D66 streeft op termijn naar een mini-stelsel in de sociale zekerheid, waarbij je je aanvullend moet verzekeren, en wil het minimumloon met dertig procent verlagen.

“Ik pleitte binnen de SER al twee jaar terug voor een mini-stelsel, maar natuurlijk niet één op AOW-niveau. Je moet zoeken naar een tussenvorm. Veel van onze mensen stemmen inmiddels D66. De "premiekoop'-groep (FNV-leden met een inkomen van modaal tot twee maal modaal) stemde bij de laatste verkiezingen D66, terwijl de "hard core'-vakbondsleden thuis bleven.”

Het probleem van de PvdA is volgens Adelmund dat daar nu “de bureaucratische lijn” domineert die echter de band met zowel de traditionele achterban als met de "premiekoop'-kiezers is kwijtgeraakt. De FNV heeft de afgelopen jaren een enorme ledenwinst geboekt, bij de "nieuwe werknemers achter de computer' maar ook onder etnische minderheden en vrouwen met deeltijd-arbeid.

Adelmund: “De PvdA profileert zich tot dusver alleen nog maar naar de onderkant, niet naar de middengroepen. Het zijn nu precies de middeninkomens die, als ze in de WAO terechtkomen, teruggaan van 70 naar 48 procent van het laatstverdiende inkomen. Denken die mensen nog dat de PvdA hun belangen verdedigt?”

Over het CDA is Adelmund opmerkelijk terughoudend. Zeker, de “paraplu boven de Nederlandse politiek” heeft zich na 13 juli, toen het kabinet zijn WAO-plannen publiceerde waarna de PvdA probeerde ze bij te stellen, door de PvdA laten duwen en trekken. Maar terwijl Brinkman natuurlijk gemakkelijk in de conservatieve hoek is te plaatsen, is Hofstede toch een duidelijke exponent van de sociale lijn. En is de verzorgingsstaat zoals we die nu kennen niet in sterke mate juist door het CDA vormgegeven? Het CDA is en blijft een belangrijke gespreksparner, zoveel is duidelijk.

De WAO- Ziektewetplannen van het kabinet noemt Adelmund “sociaal onrechtvaardig” (“iemand met astma kan voortaan nog maar op twintig vakantiedagen rekenen!”), maar ook “economisch inefficiënt”. Want men wil de bijverzekering boven 70 procent van het loon - de meeste werknemers krijgen nu als ze ziek zijn 100 procent - moeilijker maken. Dat leidt tot enorme verschilllen tussen sectoren. Adelmund: “Bij de WAO krijg je net zoiets. Daardoor ontstaan enorme premieverschillen, met alle gevolgen voor de mobiliteit op de arbeidsmarkt.”

Over de dreiging van één miljoen WAO'ers verklaart ze stellig “die accepteren wij niet, dat is zeker”. Maar zonder lagere uitkeringen komen die één miljoen er waarschijnlijk wel, rekenden de Kroonleden van de SER in juli op de valreep - vlak voor het SER-advies - voor.

Adelmund: “Nee, ik zit niet uit mijn nek te lullen. We hebben plannen gemaakt voor onder meer het GAK: arts kent bedrijf, bedrijf kent arts. Je moet ook terugkeerrechten in het bedrijf scheppen en de ontslagbescherming verbeteren. Samen met de werkgevers, maar die worden nu nog met fluwelen handschoenen aangepakt. We zijn bereid om desnoods zelfs de premies te verhogen en die niet door te berekenen in onze looneisen.”