Vertegenwoordiger Wit-Rusland in VN: werk aan de winkel

WASHINGTON, 30 AUG. “We zullen meer werk krijgen”, zegt S. Martynov, lid van de permanente VN-vertegenwoordiging van Wit-Rusland, de Sovjet-republiek die zich vorige week onafhankelijk heeft verklaard. Martynov verwacht dat zijn ministerie van buitenlandse zaken na de onafhankelijkheid meer initiatieven zal ontplooien.

De Verenigde Naties zijn de enige internationale organisatie die de twee Sovjet-republieken al apart erkent. De Oekraïne en Wit-Rusland zijn mede-oprichters van de VN. Toenmalig Sovjet-leider Stalin wilde alle vijftien republieken lid maken van de Verenigde Naties om zich daar meer stemmen te verwerven. Premier Churchill, president Roosevelt en diens opvolger Truman lieten alleen Wit-Rusland en de Oekraïne toe, mede op grond van de overweging dat die republieken sterk onder de oorlog hadden geleden en aan de geallieerde overwinning hadden bijgedragen.

Tot de jaren zestig waren de VN-missies van de Oekraïne en Wit-Rusland apart in New York gehuisvest. In de jaren zestig voegden ze zich bij de Sovjet-missie in een dertien verdiepingen tellend witgrijs kantoor in de Upper North East van New York. Volgens Martynov gebeurde dat om financiële redenen. Toch was het ook praktisch, omdat de twee republieken alles in samenspraak met de Sovjet-missie moesten doen. “We moesten alles coördineren met het centrum”, zegt Martynov, die Wit-Rusland al zestien jaar bij VN-organisaties in Genève, Parijs, Wenen en New York vertegenwoordigt. De Oekraïne en Wit-Rusland mochten wel initiatieven nemen maar dan niet zonder goedkeuring van de Sovjet-missie. Ze moesten ook bij andere delegaties de stemming peilen voor Sovjet-voorstellen.

Sinds een jaar voelen de vertegenwoordigers van Wit-Rusland en de Oekraïne zich vrijer en hoeven ze niet meer voor al hun verrichtingen toestemming te vragen van de Sovjet-missie, aldus Martynov. Hij verwacht dat er ook na de onafhankelijkheidsverklaring van Wit-Rusland niet zoveel verschillen zullen zijn tussen de Wit-Russische standpunten in de VN en die van de Sovjet-Unie. Wit-Rusland zal volgens Martynov met Rusland een zelfde verdrag sluiten als de Oekraïne eerder deze week deed. “We zitten toch in dezelfde boot. De standpunten van de Beneluxlanden verschillen toch ook niet zo sterk”, zegt hij.

De nog niet vertegenwoordigde onafhankelijke republieken zullen waarschijnlijk ook zetels in de Verenigde Naties willen hebben. Alle vijf permanente leden van de Veiligheidsraad moeten het dan eens zijn over de voordracht van een nieuw lid aan de Algemene Vergadering. Er zijn nog geen republieken die hebben gesolliciteerd naar lidmaatschap. “Je moet ook nog door andere landen worden erkend”, zegt Martynov. Voor de Baltische republieken is die erkenning er grotendeels, bij de andere republieken, inclusief Wit-Rusland en de Oekraïne, beslist niet. Het maakt alles onvoorspelbaar.

Sinds de komst van Gorbatsjov is het leven van een Sovjet-vertegenwoordiger in New York er prettiger op geworden. Omwonenden van het gecombineerde Sovjet-missiegebouw merken dat ook. Vroeger werd een groet van een buurtbewoner altijd beantwoord met zwijgen en een strakke blik. Nu lachen en groeten Sovjet-diplomaten altijd terug.

Het vroegere Sovjet-chagrijn werd volgens Martynov ook veroorzaakt door een “bilateraal proces”. Sovjet-diplomaten werden soms wel eens geslagen door demonstranten. “Het was hier veel erger dan in andere steden”, zegt Martynov. In 1979 ontplofte in de parkeerkelder van de missie een bom, terwijl Martynov boven, rond een uur of elf 's nachts, zat te werken. “Alle ruiten waren gebroken”, zei hij. “Je maakt je dan wel zorgen als je de deur uitgaat.”

Toen in 1982 een Koreaans passagiersvliegtuig was neergeschoten door de Sovjet-luchtmacht werd het buitenhuis van de Sovjet-missie in Glencove door een menigte overvallen. Sovjet-diplomaten werden niet meer toegelaten op het strand van dat dorp.

Het bezoek van Gorbatsjov aan New York heeft wonderen verricht. Sindsdien hebben de Sovjet-diplomaten geen last van protesterende en lastigvallende New-Yorkers. Dat was de eerste vrucht van perestrojka.