Historische actie van Opperste Sovjet; Communistische partij geschorst

MOSKOU, 30 AUG. De communistische partij van de Sovjet-Unie (CPSU) is gisteren in de hele Sovjet-Unie tijdelijk verboden. Het parlement van de Unie, dat zichzelf min of meer heeft ontbonden heeft gisteren in overgrote meerderheid besloten om de activiteiten van de partij "op te schorten".

De voorzitter van het parlement, Anatoli Loekjanov is vandaag gearresteerd wegens zijn rol tijdens de staatsgreep van vorige week; het parlement had gisteren al zijn parlementaire onschendbaarheid opgeheven.

De republiek Azerbajdzajn heeft vanmiddag de onafhankelijkheid uitgeroepen. De Opperste Sovjet besloot gisteren in Mosjkou het ministerie van binnenlandse zaken tijdelijk te belasten met het beheer van het ledenbestand de archieven en de bankrekeningen van de CPSU

Op voorstel van de Roj Medvedev (auteru van de anti-stalinistische studie 'Laa de geschiedenis oordelen') werd alleen deze passage geschrapt dat deze maatregel geheel conform de wet was. Slechts 29 afgevaardigden stemden tegen.

De Opperste Sovjet keurde terloops ook nog even het besluit van voormalig secretaris-generaal en president Michail Gorbatsjov goed om het Centraal Comite van de CPSU te ontbinden, hetgeen illustreerde hoezeer de volksvertegenwoordigers nog bevangen zijn door de traditionele verwevendheid van partij en staat.

Tegelijkertijd wordt de censuur op sommige media, die vorige week door de Russisiche president Boris Jeltsin werd afgekondigd, langzaam maar zeker opgeheven. Morgen mag het centrale partijorgaan Pravda weer verschijnen.

Ook in democratische journalistieke kring rees afgelopen week kritiek op het verschijningsverbod op de Pravda. De partijkrant had vorige week weliswaar loyaal alle decreten van de junta gepubliceerd, maar bewijzen dat de krant over de hele linie gecollaboteerd waren niet voorhanden. Hoofdredacteur Ivan Prolov verbleef tijdens de coup wegens ziekte in Dusseldorf.

Eerder deze week verschenen de hoofdstedelijke partijkrant Moskovskaja Pravda en de legerkrant Krasnaja Zvevda weer op straat. Alleen het radicaal-conservatieve dagblad Sovjetskaja Rossia mag nog altijd niet verschijnen

Pag 5:

Parlement ontneemt Gorbatsjov volmachten

Het parlement ontnam Gorbatsjov gisteren zijn speciale volmachten om per decreet te kunnen regeren, maar keurde wel de voordrachten van president Gorbatsjov voor de nieuwe leiding van de KGB, het leger en het ministerie van binnenlandse zaken goed. Vadim Bakatin (chef van de KGB), generaal Jevgeni Sjaposjnikov (defensie) en Viktor Barrenikov (binnenlandse zaken) werden bijna zonder tegenstemmen formeel benoemd.

Meer kritiek riep de samenstelling van Gorbatsjovs nieuwe Veiligheidsraad op. Voor dit adviesorgaan, dat feitelijk functioneert als het 'keuken-kabinet' van de president, heeft Gorbatsjov de regeringsleiders aangezocht van de negen republieken die in de Sovjet-Unie willen blijven. Hij heeft de Veiligheidsraad aangevuld met de leiders van de Beweging voor Democratische Hervorming (voormalig tweede man Aleksandr Jakovlev, de Leningradse burgemeester Anatoli Sobtsjak en diens Moskouse collega Gavriil Popov) alsmede zijn staatskundige adviseur Grigori Revenko en de Oekraiens/Basjkirische volksvertegenwoordiger Joeri Ryzjov. Met name tegen de benoeming van Popov rees verzet. Popov, van Griekse afkomst, heeft zich volgens sommige gedeputeerden ontpopt als een "Russische chauvinist" toen hij begin deze week in een televisie-interview de territoriale aanspraken van Jeltsin op de Oekraine en Kazachstan onvoorwaardelijk verdedigde. Een enkele volksvertegenwoordiger stelde zelfs vast dat Gorbatsjov met dit team het ene partij-monopolie (dat van de CPSU) gaat vervangen door het andere.

Gorbatsjov had ook ex-minister van buitenlandse zaken Edoeard Sjevardnadze willen vragen voor de Veiligheidsraad. Maar de oudbewindsman, de voornaamste leider van de democratische hervormingsbeweging die volgende maand haar oprichtingscongres houdt, hield de boot af. Eerder deze week had Gorbatsjov al een vergeefse poging gedaan om Sjevardnadze terug te halen op het ministerie van buitenlandse zaken. Sjevardnadze weigerde dat aanbod toen hoewel hij achteraf de indruk wekt dat hij had gewild dat Gorbatsjov harder aan hem had getrokken. In een verklaring uitte ziJn persoonlijke secretaris Sergej Tarasenko gisteren bezwaren tegen de benoeming van Boris Pankin, tot deze week Sovjet-ambassadeur in Tsjechoslowakije. Volgens Tarasenko is zijn chef Sjevardnadze niet van tevoren geraadpleegd over de benoeming van Pankin die nu de "ondragelijke taak" krijgt om een departement te lelden dat in een diepe crisis verzeild is geraakt. De Russische president Jeltsin heeft inmiddels de controle van de Sovjet-staatsbank over de goudreserves en de valutatransacties weer afgestaan en aan de staatsbank teruggegeven.