Communisten zetten "klassenstrijd' voort

AMSTERDAM, 30 AUG. Voor zelfonderzoek is nauwelijks tijd. Vrijwel dagelijks zijn de bestuursleden van Nederlands enige communistische partij bijeen in hun kantoor onder een torenflat in de Bijlmer, in een poging het ijltempo van "de crisis' bij te benen en deze te analyseren. Aanvankelijk bood de putsch in de Sovjet-Unie nog hoop op "een socialistische perestrojka', maar inmiddels resteert alleen het kapitalisme als "ijkmodel', en die notie heeft de "verwarring' in eigen kring voornamelijk bestendigd.

“Er is bij ons al zeven jaar verwarring. De mensen weten dat het anders moet, ze weten alleen niet hoe”, zegt René Dammen, algemeen secretaris van het Verbond van Communisten in Nederland (VCN), dat zich zeven jaar geleden afsplitste van de inmiddels opgeheven CPN. Met 900 leden, 2.000 vaste lezers van het VCN-weekblad Manifest en Rinze Visser uit Lemmer als enig gemeenteraadslid, was het VCN al langer gewend aan de "beperkte groeimogelijkheden van het communisme'.

Het weerhield de partij niet van acties voor de "vredesstrijd', protesten tegen de wijziging van de WAO, solidariteitsbetuigingen aan Britse mijnwerkers en evenmin van haar nieuwste actie: Cuba s, een internationale geldinzameling voor Cuba, nu de financiële hulp uit de Sovjet-Unie dreigt weg te vallen.

Wie denkt dat de partijburelen ontdaan worden van het portret van Lenin die de Pravda leest of het rood en blauw gekleurde wandtapijt dat "Proletariërs, aller landen' oproept, onderschat de lange adem van het VCN. Dammen, marxist, historicus en geschiedenisleraar: “Wij moeten nu lessen trekken uit onze fouten van de afgelopen twintig jaar. Dat zal diepgaande debatten en veel energie vergen. Wij moeten de oude patronen loslaten en ons vernieuwen.”

De "klassenstrijd gaat door'. Het VCN werkt zelfs aan een lang verbeide "hereniging' met voormalige CPN-leden, die zich zeven jaar geleden afkeerden van de anti-marxistisch-leninistische vernieuwing en "feminisering' van de CPN en die later ook niet de overstap maakten naar Groen Links. Volgens Dammen zijn nu “in het hele land gesprekken gaande met honderden ex- CPN'ers”.

De behoefte aan reanimatie bestaat niet alleen bij de marxistische werkgroep rondom de Amsterdamse ex-CPN-wethouder Walraven, die nog regelmatig met zo'n 35 sympathisanten bijeenkomt. Ook het samenwerkingsverband tussen het Groningse VCN-district en de oude CPN-afdelingen te Beerta, Finsterwolde en Nieuweschans, alsmede de contacten tusssen het VCN-district Brabant en de oude CPN-afdeling Breda, getuigen van de levenskansen, meent Dammen.

Een nieuwe partij ligt in het verschiet, maar wanneer en in welke vorm weet niemand. De secretaris: “Ik heb zeker twijfels of wij het intellectuele vermogen hebben om ons te herstellen. Het zal een proces van tientallen jaren worden.” Zijn er nog potentiële kiezers voor zo'n partij? “Op dit ogenblik niet. Er is nu geen alternatief voor het kapitalisme. Maar er zijn wel mensen die iets missen in de sociale strijd.”

Het marxistisch gedachtengoed leent zich naar zijn zeggen uitstekend voor een nieuwe opbouw. “In de praktijk hebben we er niets van terecht gebracht, maar de marxistisch-leninistische theorie zelf is nog goed. De strijd voor een rechtvaardige verdeling van de welvaart en beheersing van de kapitaalstromen is nog steeds onze grootste uitdaging.”

Oud-CPN-prominent Walraven ziet vooral perspectieven voor een "nieuwe arbeidersbeweging' in Nederland, omdat het kapitalisme nog steeds gebaseerd is op "uitbuiting' van arbeiders. “Wat in Nederland gebeurt, heeft maar ten dele te maken met wat er in de Sovjet-Unie aan de hand is. Hoe kunnen we de belangen van de Nederlandse arbeiders behartigen, gelet ook op de crisis in de PvdA? De Amsterdamse haven is als arbeidersbolwerk weggevallen, maar kijk eens naar Schiphol waar 28.000 man werken. Daar is een heel nieuw proletariaat gekomen.”

Dat juist het communisme in Oost-Europa niet zonder uitbuiting gepaard is gegaan, vechten Dammen en Walraven niet aan. "Een nieuw model' heeft volgens Dammen alleen kans van slagen als de leer in de praktijk geen gebruik maakt van “keiharde repressieve elementen” en een strakke partij-organisatie. “Het socialisme in de Oosteuropese landen is niet humanistisch en democratisch genoeg geweest”, zegt de secretaris.

Die conclusies stonden vorig jaar ook in het VCN-document "Naar een nieuwe en moderne communistische partij in Nederland'. Vorige week liet het VCN zich anders uit. Na de staatsgreep toonde de partij "alle begrip' voor het afzetten van president Gorbatsjov en zegde zij steun toe aan de conservatieve coupleiders wanneer zij de bevolking aan hun zijde zouden krijgen en hervormingen van het socialisme zouden doorvoeren. Dammen: “Onze angst voor een versneld afglijden naar het kapitalisme legitimeerde dat standpunt.”

Het VCN zag zijn angst bewaarheid, getuige de openingszin van het partijblad Manifest, kort na het mislukken van de staatsgreep: “Een, naar nu duidelijk wordt, klassieke provocatie heeft de met Westerse kapitaalgroepen verbonden groep-Jeltsin in de positie gebracht om de socialistische perestrojka volledig ongedaan te maken.” En nog steeds is Dammen teleurgesteld: “Het volk heeft zich afgewend van de socialistische perestrojka. Het is de vraag of dat verstandig is.”

Is hij ook teleurgesteld over het gebruikte geweld van de putschisten? In het partijkantoor valt een korte stilte. Dan klinkt het: “In alle historische processen vallen doden. Wij keuren geweld niet onder alle omstandigheden af.”