Acteurs schitteren in nieuw stuk Visite van Hugo Claus; Onheilspellend huiskamerdrama

Voorstelling: Visite van Hugo Claus door Stadsschouwburg Amsterdam- NOS. Regie: Willem van de Sande Bakhuyzen en Ine Schenkkan. Spelers: Jasperina de Jong, Eric van der Donk, Leslie de Gruyter en Pim Lambeau. Gezien 29-8 Rotonde Stadsschouwburg, Amsterdam.

Het is een groot compliment te ervaren dat een voorstelling als het ware vanzelf ontstaat, ter plekke op de Bühne, in aanwezigheid van het publiek. Visite van Hugo Claus roept die ervaring op. Twee personages openen de voorstelling: huishoudster Blanche (Jasperina de Jong) en André Daniels (Eric van der Donk). In enkele feilloos gespeelde pennestreken zetten zij de naderende spanning neer van de komst van een oude schoolvriend van Daniels, de kleine man Karel (Leslie de Gruyter) en zijn vrouw (Pim Lambeau). De huiskamer waarin zij leven is, in alle overdaad en opsmuk, van een grote en zinloze treurigheid.

In zijn agressieve, overspannen en dwergachtig-hondse manier van optreden is Leslie de Gruyter een volmaakte onruststoker. Hij legt een absurd verband tussen zijn geringe lichaamslengte en de jongensspelletjes die hij deed met Daniels: hij is altijd de onvolgroeide, stiekeme dertienjarige gebleven. Hij is gekomen - om geld? Genoegdoening? Wraak? Alle ingrediënten van een revenge-tragedy zijn in dit korte stuk minuscuul maar niet minder explosief aanwezig. Uiteindelijk wil hij Daniels tot het uiterste tarten om zijn eigen chaotische leven te zuiveren van de smetten van een jeugdzonde. Wat hij jarenlang verzwegen hield, moet gezegd worden.

Het noodlot rond Daniels voltrekt zich als de kalme, fatele zetten in een bij voorbaat al verloren schaakpartij. De toneelrollen van dit nieuwe stuk zijn door Claus met een bewonderenswaardige souplesse geschreven, een souplesse die in elk karakter terugkeert. Wie goed in de diepte van het stuk kijkt, ontdekt dat niet een van de beide mannen maar de huishoudster Blanche een beslissende rol speelt. Jasperina de Jong schuift, dank zij laconieke terzijdes, op onzichtbare wijze met de emoties van de beide jeugdvrienden. Ze kiest geen partij, behalve dan voor de waarheid over het verleden die aan het licht moet komen. Zij is mede- en tegenspeelster tegelijk. Eric van der Donk acteert in een verkrampte motoriek, waaruit onmiskenbaar spreekt dat hij hetzelfde geheim sinds zijn jeugd heeft meegedragen. De last van vroeger drukt zwaar op Leslie de Gruyter, in moreel opzicht ongenaakbaar. Met een enkel gebaar of zinnetje (“Hij is zo gevoelig.") is Pim Lambeau de schutsengel van haar kleine man.

Het huiskamerdrama dat Claus schreef en waarin een kwartet van acteurs schittert, heeft een onheilspellend effect. De angst die Leslie de Gruyter verspreidt kun je bijna ruiken. Een ding is zeker, symboliseert de voorstelling: onder de oppervlakte van elk op het eerste gezicht rimpelloos bestaan gaat een onvermoede tragiek schuil. De acteurs in Visite zijn hiervan de tastbare, onweerlegbare bewijzen.