Sovjet-ambassadeurs: retour Moskou als straf voor snelle vreugde

LONDEN, 29 AUG. Het is vandaag geen prettige dag voor Leonid Zamjatin, de Sovjet-ambassadeur in Londen noch voor zijn collega-diplomaat in Dublin, German Gventsadze. Beide heren behoren tot de in totaal dertig ambassadeurs die door president Gorbatsjov naar Moskou zijn teruggeroepen. Officieel heet het dat dit gebeurt voor overleg, maar de diplomatieke corpsen in Londen en Dublin betwijfelen of ze hun collega's op hun respectieve posten zullen terugzien. Beiden hebben zich van uiterst twijfelachtig tot regelrecht subversief gedragen tijdens de mislukte coup tegen de Sovjet-leider.

Vooral Zamjatin, die al vijf jaar in Londen vertoeft, heeft alle pogingen in het werk gesteld achteraf zijn onschuld te betuigen, maar de glasnost had al eerder de tongen van zijn staf op de Sovjet-ambassade losgemaakt. Naar verluidt brak er op de ambassade in Kensington op de dag van de coup van Janajev een fikse ruzie uit tussen de ambassadeur - vermeend voorstander van de coup - en jongere nieuwlichters. Zamjatin, zo gaat het verhaal, kon er alleen met de grootste moeite van worden weerhouden een regelrechte pro-coupverklaring af te leggen. Uiteindelijk beperkte hij zich tot het voorlezen van de uit Moskou gedicteerde verklaring aan het Westen, dat alles wel was met de plannen om economische en politieke hervormingen voort te zetten.

In een televisie-vraaggesprek, opgenomen nadat de ambassadeur door de Britse regering was ontboden om tekst en uitleg over het gebeurde in Moskou te geven, straalde de Sovjet-ambassadeur echter een en al tevredenheid uit over de verwijdering van Gorbatsjov. De actie die door de acht coupplegers was ondernomen was “volgens artikel 127” legaal en Mr Gorbatsjov verbleef in de Krim omdat hij “een beetje moe” was en “een beetje rust moest nemen”.

De coup was nog niet mislukt of Zamjatin, een ex-Brezjnevist, haastte zich te verklaren dat hij nooit had “gewankeld” in zijn loyaliteit jegens president Gorbatsjov. Berichten over verschil van mening binnen de ambassade waren onjuist en het gevolg van een poging hem, de Sovjet-ambassadeur, in diskrediet te brengen. In een gefaxte brief aan het dagblad The Independent zei Zamjatin dat hij donderdag (toen de coup was mislukt) bijeen geweest was met zijn staf en dat hij daar zijn volle steun had gegeven aan Mr Gorbatsjov. Met de hand was er achter gekrabbeld: “en aan Boris Jeltsin”.

Nog moeilijker heeft het de Sovjet-ambassadeur in Dublin, German Gventsadze. Hij liet op de dag na de coup aan de Ieren weten dat de staatsgreep grondwettelijk was en dat de coupplegers de algemene steun van de bevolking genoten. “Incidenten van onvrede dienen niet buiten proporties te worden opgeblazen”, aldus de ambassadeur. Naar verluidt waren in zijn Sovjet-ambassade de portretten van president Gorbatsjov al van de muur gehaald, toen donderdag het nieuws kwam dat de staatsgreep was mislukt. De Sovjet-ambassade in Dublin gaf daarop een verklaring uit waarin stond: “Wij zijn gelukkig met het herstel in functie van president Gorbatsjov. De ambassadeur is een overtuigd aanhanger van de president en van de perestrojka. Alle beweringen van het tegendeel berusten op een betreurenswaardig misverstand”.

Gisteren, vlak nadat ambassadeur Gventsadze had vernomen van het gedwongen “overleg” in Moskou, riep de ambassade de pers bijeen. De ambassadeur las, gezeten op een bank en omstuwd door reporters, met verstikte stem opnieuw een verklaring voor. Die kwam er op neer dat hij niet meer dan een ambtenaar was, die tijdens de staatsgreep gedwongen was geweest het bevel van zijn tijdelijke meesters op te volgen en “hun lijn aan te houden”.