Pletten, kleven, malen

Lang geleden heb ik persoonlijk de halfautomatische vliegenmepper uitgevonden. Gewone vliegenmeppers met gaasvormig mepvlak krijgen de vlieg wel te pakken, maar ze zijn te slap. Het mikken gaat niet goed en de krachteloze slag bevredigt niet.

Een opgevouwen krant is beter, maar wappert de vlieg weg nog voor hij de muur raakt. De halfautomatische vliegenmepper bestaat uit een kunststof lineaal en een voor de vlieg aantrekkelijke vieze plek op tafel. De lineaal ligt op tafel met het ene uiteinde op de vieze plek. Het andere uiteinde wordt met de duim op tafel geklemd. De andere hand van de gebruiker tilt het eerstgenoemde uiteinde van de lineaal zo hoog mogelijk op van de vieze plek, zonder het instrument te breken. De mepper is nu gespannen en het wachten is op de vlieg.

Er is wat geduld voor nodig, maar de snelheid waarmee deze mepper mept, de knal waarmee dat gepaard gaat en de gevolgen voor de vlieg garanderen een hoge mate van satisfactie.

Van weinig geduld getuigt het Nedelandse octrooi 63511 uit 1949 van Leendert Bergwerff en Hubrecht van Straten uit Maassluis. Het is een mepper waarmee je vliegen in de lucht vangt. Je hoeft dus niet te wachten tot ze waar dan ook gaan zitten.

De "vangvlakken' kunnen van hout of van gaas zijn en het onderste vlak kan worden uitgevoerd als een bakje waar het bovenste in wegzinkt zodat je het ding pas na een aantal vangsten hoeft te legen. Het is een verbetering van een eerdere Britse vinding die er meer uitzag als een schaar. Volgens Bergwerff en van Straten is hun model makkelijker te hanteren. Maar waarschijnlijk was er toch te veel vaardigheid nodig voor een succesvol gebruik: nooit meer van gehoord.

Insekt op de muur en dan pletten, dat blijft toch het belangrijkste thema. En het thema met de aardigste variaties. De Italiaan Victor Loser bedacht in 1933 een plaat op een steel. Dat was al vaker bedacht, maar volgens Losers Nederlandse octrooi was het bezwaar "dat de insecten bij het naderen der inrichting dikwijls schuw worden en vluchten.' Losers plaat is daarom voorzien van een of meer lampjes, "zoodat de insecten zoolang verblind op hun plaats blijven zitten, tot zij gevangen zijn.'

De plaat kan veren en scharnieren en heeft een kleine opstaande rand om direct contact met muur of plafond te vermijden. Zo kan "het dooden door kneuzen ... geschieden (zonder dat geheel platdrukken plaats vindt).'

Maar de plaat kan ook kleven of onder stroom staan, dat mogen we van Loser zelf weten. Een mooie uitdaging voor een gloeilampenfabriek is Losers eigen variant van de gloeilamp met holle bovenkant die over het insekt wordt gezet tot het is verschroeid.

De Zoetermeerse zakenman Louis Fresco heeft aan al dit fraais nog een handigheidje toegevoegd. In zijn vangapparaat kan de plaat bewegen ten opzichte van de opstaande rand. Eerst over de mug of vlieg een zetten en daarna op je gemak aandrukken voor de executie. De plaat kleeft, dus even lichtjes aandrukken is genoeg. In het gebruik doet het geval denken aan een gootsteenontstopper.

Fresco is geïnspireerd door de muggen in zijn woonomgeving. "Die krengen komen bij voorkeur net als je in bed stapt en het licht is uit. En ze moeten hoe dan ook dood, dus je gaat op je bed staan en je breekt zowat je been...' Mevrouw Fresco introduceerde de ragebol ter beperking van de risico's maar deze had het nadeel dat hij bloedvegen maakte. De stap naar de "gootsteenontstopper' was toen niet zo groot meer. "Maar we hebben een goed lopende groothandel in lijsten en spiegels dus er is geen tijd om zo'n produkt te brengen. We hebben er wel een paar duizend verkocht via de Marskramer. Ik ben er zeker van dat dit machientje in de Verenigde Staten of Japan een succes zou worden', meldt Fresco. Ook uit tijdgebrek heeft hij een octrooiaanvraag niet voortgezet.

Onder de ideeën die hij in verband met de agenda niet verder ontwikkelt is verder een systeem om geldauto's te laden en te lossen met behulp van een slurf zoals luchthavens gebruiken om passagiers in en uit vliegtuigen te krijgen. De chauffeur hoeft zijn auto niet meer uit en kan dus ook niet worden overvallen. Na een gesprek bij de Nederlandsche Bank heeft Fresco besloten de lijsten en spiegels maar weer voorrang te geven. De geneugten van de onverkochte muggenvangers zijn voor de familie en de kennissen. Fresco strijkt de hand over het hart en stuurt er een op. Hij werkt fenomenaal. In een paar minuten tijd heb ik dertien muggen beet. En niet éen vlek op het behang.

De angst voor bloed aan de muur zit diep. Ook Alfons Schirris uit Zuid-Scharwoude heeft een oplossing. Een prijsvraag van 3M, de fabrikant van de bekende gele plakpapiertjes bracht hem op het idee: een vliegenmepper met het bewuste plakpapier bekleed. Het insekt raken is dan voldoende, de dood komt later vanzelf. Schirris: "Ik heb provisorisch meppertjes gemaakt, omwikkeld met dat 3M-papier. En dat werkte.'

Hij deponeerde zijn idee bij het Specialistisch Innovatiecentrum voor Uitvindingen ID-NL, voorheen het Uitvinderscentrum, waar men hem wees op de gelijkenis met de vliegenstrip. Schirris vroeg daarom geen octrooi aan en heeft daar nu spijt van. Maar bij de provisorische prototypes is het dus gebleven. Schirris heeft bij andere gelegenheden wel octrooien aangevraagd: bijvoorbeeld op een idee voor vergaand gestandaardiseerde deuren. Deuren gaan open naar binnen of naar buiten en hebben de scharnieren links of rechts. Bij de moderne "opdekdeuren' (sluiten op de deurpost en niet er in) vereist dit de fabricage van 4 onderling spiegelbeeldige typen deuren. Bij Schirris' uitvinding was een model voldoende. Maar een kastenfabriek had dat ook al bedacht en vond het niet opportuun om er de markt mee op te gaan. Schirris laat het nu verder bij innovaties op het gebied van houten tuinaccessoires als bruggetjes en schuttingen, die zijn bedrijf levert aan tuincentra. En toch werkt het. "Ik mep op die manier nog wel eens vliegen, ja.'

Als je ze raakt, sla je ze tot moes, maar op veel plaatsen kun je ze niet eens raken. In hoekjes bijvoorbeeld, of op golfplaat. Een nijpend probleem, verklaart de Amerikaan Stephen Herman in zijn aanvraag voor een wereldoctrooi op zijn Verbeterde Insektenmepper.

Volgens de aanvraag bestaan er kwastachtige meppers, die ook op rare plaatsen effectief zijn. Ze hebben als nadeel dat de haren van de kwast "het lichaam van het insekt scheuren en de lichaamssappen naar buiten drijven.' Hermans mepper slaat met een rij linten ongeveer zo breed als een vlieg. Je kunt overal bij. De vlieg of mug word niet verpletterd door een grote plank als bij een gewone mepper en niet doormidden gesneden door een draad, maar doodgeaaid door éen hooguit twee linten.

Herman woont in Californië en doet privately funded farmaceutisch onderzoek. Het geld dat zijn vliegenmepper had moeten opleveren had hij daar in willen steken. "Ik zocht iets wat je in grote aantallen kunt verkopen', zegt hij eenvoudig. "Ik heb er wat laten maken door een plasticfabriek en die verkochten goed. Maar verder dan test-marketing ben ik niet.' In de VS is het octrooi al rond, in Europa nog niet. Herman ziet aankomen dat eventueel commercieel succes als mosterd na de maaltijd komt. Zijn farmaceutisch merk heeft geleid tot een antiviraal, antibacterieel, anti-schimmel en anti-nog wat middel waarvoor hij een grote rol ziet weggelegd in de behandeling en de preventie van AIDS. Hij kan er nu niet meer over zeggen, maar we lezen het wel in de krant. "Ik zou niet meer zonder kunnen', zegt hij over zijn mepper. Het ding zit altijd in zijn bagage, tot in Afrika toe.

Als er zoveel insekten zijn dat meppen geen zin meer heeft, dan moeten ze collectief worden aangesproken. Het gaat er dan niet langer om alle beesten uit de weg te ruimen, maar om hun aantal zoveel mogelijk te verminderen. Uit eigen ervaring ken ik de limonadefles waar wespen wel in kunnen, maar niet uit. Spinnen niet doodmaken schijnt te helpen. Spuiten kan ook, maar is niet sportief en zeker niet gezond. Zoals Victor Loser al aangaf is elektrocutie een mogelijkheid. De octrooiliteratuur van deze eeuw is vol van lokkende lampen omgeven door dodende draden en dergelijke. Een goed werkend apparaat op basis van dat principe staat hier thuis. Doosjes waar een hoog gepiep uit komt helpen niet, onder een muskietennet zitten weer wel. Maar in dit artikel concentreren we ons op het doodslaan, en dat gaan we nu automatiseren.

Zoals iedereen weet die wel eens een ventilator heeft gezien, kan een snel ronddraaiend ding heel wat insekten aan. Dat principe duikt steeds op: de ene keer is het inderdaad een schroef (zuigt dus ook), de andere keer alleen een rondslingerende draad en dan weer een wentelend rooster. Maar hoe krijg je zoveel mogelijk beesten erbij in de buurt? Wel, dat kan zijn met behulp van een lamp, met sekslokstoffen of met aas. Het meest onbeschaamd hierin is de Amerikaan Carl McBrayer uit Redwood City. Zijn apparaat is grofweg een jampot met een rondzoevende draad vlak onder de opening.

McBrayers Europese octrooiaanvraag stelt plompverloren dat uit de resten van kapotgeslagen insekten op de bodem en tegen de wanden van de pot alle stoffen vrijkomen, dus ook de sekslokstoffen. Verder zal het eiwitrijke insektengehakt zelf ook wel goed lokaas zijn. Maar je moet ergens mee beginnen, dus stelt McBrayer voor om toch maar een stukje kippelever of hamburger op de bodem te leggen.

Vliegen meppen is niet leuk, maar het kan het wel worden. Hierbij de publikatie van het Star Wars vliegenpistool: een laserstraal die de vleugeltjes van insekten verschroeit, vergezeld van een straaltje zichtbaar licht om het mikken te vergemakkelijken. Beginners pakken ze tegen de muur, gevorderden schieten ze uit de lucht. Gegarandeerd geen bloedvlekken. Octrooi is niet meer mogelijk want het idee is nu openbaar.