Over de witte streep

An Example of Intonation. Regie: Aleksandr Sokoerov. Met: Boris Nikolajevitsj Jeltsin, Aleksandr Nikolajevitsj Sokoerov. Amsterdam, Desmet, zo 15u en 16.15u.

Aan het eind van de winter van 1991 schijnt de zon over een dun laagje bevroren sneeuw. Een paar minuten zien we een boomgroep in beeld, terwijl een zangeres in het Spaans zingt over "mijn aarde'. Dan verschijnen de beide hoofdrolspelers, gezien op de rug terwijl ze mompelend over een van sneeuw ontdaan asfaltpad lopen. De een is een imposante kolos met beremuts en zware gang. De andere man is kleiner en straalt in zijn loopje ontzag uit.

De camera haalt hen in en we herkennen de president van de Russische federatie en een van zijn trouwste supporters, de filmregisseur Aleksandr Sokoerov. Behalve bekroonde speelfilms als Madame Bovary en De tweede cirkel maakte Sokoerov enkele jaren geleden al eens een bewonderend portret van Boris Jeltsin onder de titel Sovjet-elegie.

Nu wijdt Sokoerov een op video opgenomen film van 48 minuten aan een ontmoeting met zijn idool, onder de raadselachtige Engelse titel An Example of Intonation. De film, die zondag in Amsterdam twee keer in het openbaar vertoond zal worden, houdt het midden tussen een aflevering van Herenleed en de zendtijd voor politieke partijen. Sokoerov begint te informeren naar de gezondheidstoestand van Jeltsin, die de afgelopen nacht een lichte verhoging had. Bij een bankje gekomen spreiden ze onder enige hilariteit een krantje uit, waarin melding wordt gemaakt van de rivaliteit tussen de presidenten van de Sovjet-Unie en van Rusland.

- “Waarom, Boris Nikolajevitsj, trekt U zich die negatieve publiciteit toch zo aan? U hoeft die kranten toch niet te lezen? Als ik te veel slechte films zou bekijken, zou mijn eigen werk daar ook onder lijden!”

- “Ach, Aleksandr Nikolajevitsj, ik moet wel. Zou er een ander land bestaan waar politici zomaar voor "saaie leugenaar' of "verrader' uitgemaakt kunnen worden?”

Beethovens Für Elise meldt zich op de geluidsband, terwijl Sokoerov Jeltsin verzekert dat het voor een volk moeilijk te begrijpen valt hoe hoogstaand de morele eigenschappen van hun leider zijn. Oude zwart-wit-foto's van rond de eeuwwisseling tonen met grote droeve ogen in de lens starende Russische boeren.

Even later zijn we beland in de sobere woning van de staatsman. Een kinderstem vraagt of oma nog ketchup heeft. In een close-up, die al enkele minuten zwijgend volhardt, schudt de president het hoofd: “In wat voor land wonen we toch? Ketchup, saus, en dat terwijl er gewoon thee is, en suiker.” Het Slavenkoor uit Verdi's Nabucco zwelt aan.

Nog heeft Sokoerov naar zijn smaak niet voldoende duidelijk gemaakt dat Jeltsin vooral als mens bijzonder deugt:

- “Denkt U vaak aan uw moeder?”- “Zeer dikwijls, en dan schieten me, zoals ook nu, de tranen in de ogen, als ik denk aan haar aanraking, haar streling, haar kussen.” Op dit moment monteert Sokoerov beelden door het gesprek heen uit een Engelse documentaire over de liefdevolle verzorging van ernstig zieken.

We nemen afscheid van de leider in een weer merkwaardig lang uitgesponnen scène, waarin de limousine van Jeltsin en een erachter en ernaast zwalkende politieauto kilometerslang over de snelweg gevolgd worden. Het valt op dat de dubbele witte streep, net als inmiddels de grenzen van de Russische federatie, voor Boris Nikolajevitsj Jeltsin, niet meer heilig is.

HB