"De hoofdmoot is ellende'

De Muur is gevallen en de wereld wordt nooit meer dezelfde. Dat is zelfs merkbaar in de bibliotheek van het Nederlands Instituut voor Alcohol en Drugs (NIAD). De bibliothecaris Marianne van der Heyden vertelt dat er op dit ogenblik veel boeken aan het voormalige Oostblok worden uitgeleend. Vooral de Universiteitsbibliotheek van Boedapest is een goede klant. De socialistische heilstaat bestaat niet meer en daardoor kunnen de problemen rond verslaving onderkend worden. Onder de oude machthebbers kòn het probleem niet bestaan en dus bestond het ook niet. In het oude Oostblok werd het niet nodig gevonden om literatuur over deze kapitalistische problemen te verzamelen.

In de bibliotheek van het NIAD worden boeken verzameld over middelenverslaving. Dit betekent dat eet- of seksverslavingen niet aan de orde komen, maar wel de verslaving aan alcohol, tabak, heroïne, XTC, Angel Dust of het snuiven van lijm. De enige uitzondering op de regel is gokverslaving. Van der Heyden: ""De Consultatiebureaus voor Alcohol en Drugs houden zich hier mee bezig en het NIAD heeft een ondersteunende functie voor deze instellingen. Vandaar dat wij sinds kort de gokverslaving er ook bij doen.''

De nadruk van de collectie ligt op de sociaal wetenschappelijke kanten van verslaving. Maar ook de romans van bij voorbeeld Yvonne Keuls Het verrotte leven van Floortje Bloem en De moeder van David S. ontbreken niet. Daarnaast zijn de richtlijnen van de Anonieme Alcoholici aanwezig en de pennevruchten van verschillende evangelische hulpinstellingen. De collectie beperkt zich niet tot de problematische kanten van het alcohol- en drugsgebruik. Als voorbeeld noemt Van der Heyden het boek Kruiden van hemel en hel, waarin de prettige kanten van het gebruik van softdrugs uit de doeken wordt gedaan. ""Maar de hoofdmoot is toch ellende.''

Het publiek van de bibliotheek is zeer gemengd. Er komen veel hulpverleners en onderzoekers, maar af en toe ook een moeder die begaan is met het lot van haar verslaafde kind. Van der Heyden: ""Dat maakt het werken hier ook zo leuk. Pas stond ik met een Italiaanse professor te praten die een studie aan het maken was naar het Nederlandse drugsbeleid. Dit staat internationaal namelijk volop in de belangstelling en wordt in de vakliteratuur veelvuldig beschreven. Vijf minuten later hielp ik een vrouw wier zus verslaafd en zwanger is.''

Schoolkinderen laten hun gezicht over het algemeen niet zien in de bibliotheek, terwijl zij hier toch prima terecht zouden kunnen voor een spreekbeurt of werkstuk. Want naast de wetenschappelijke literatuur beschikt de bibliotheek over een indrukwekkende verzameling knipsels uit kranten en tijdschriften. Wel schrijven schoolkinderen veel brieven met het verzoek om informatie, maar omdat de bibliotheek niet beschikt over informatiepakketten worden de kinderen doorverwezen naar de openbare bibliotheek. Voor de meer serieus geïnteresseerden zijn er talloze literatuurlijsten aanwezig. Veel gevraagde onderwerpen zijn op dit moment "Vrouwen en alcohol', "XTC', en "Drugs, alcohol en jongeren'.

In de bibliotheek is de laatste tijd een duidelijke opleving merkbaar van de belangstelling voor softdrugs. De Europese grenzen worden straks niet meer bewaakt en dan zal de Nederlandse tolerantie voor softdrugs onder vuur komen te liggen. Van der Heyden heeft de indruk dat mede met het oog hierop verschillende mensen in de bibliotheek op zoek zijn naar vervelende bijwerkingen van softdrugs. Een harde aanpak zal immers gerechtvaardigd moeten worden. Maar in de wetenschappelijke literatuur bestaat er consensus dat de softdrugs weinig kwaad kunnen. Van der Heyden: ""Ze zijn bij voorbeeld veel minder schadelijk dan tabak, want niemand zal roken tamelijk onschadelijk durven noemen. Het is bewezen dat roken de kans op longkanker en hart- en vaatziekten sterk verhoogt.''

In de bibliotheek ontbreken zeldzame en antiquarische werken. Toch vindt Van der Heyden dat zij in een mooie bibliotheek werkt. De Nederlandstalige collectie, die een kwart van het aanwezige materiaal vertegenwoordigd, is nagenoeg compleet en alle belangrijke onderwerpen zijn makkelijk terug te vinden. Daarbij kan overigens geen gebruik gemaakt worden van een computer. Het NIAD werkt met een uitgebreid kaartensysteem, waarin tevens de "grijze literatuur' (brochures, pamfletten en overdrukken van losse artikelen) is terug te vinden. Vanaf januari 1992 zal het boekenbestand met een computer worden bijgehouden.

Tussen de tijdschriften van de bibliotheek vind ik de "Blauwe Wegwijzer' van de Christelijke Beweging voor Drankbestrijding. Hierin staat een fel pleidooi tegen tolerantie. Wie het goed vindt dat ouders weleens een borreltje drinken, huilt krokodilletranen als hij zich zorgen maakt om de verslavingsproblemen van hun kinderen! Het blad staat bol van zorgwekkende nieuwtjes. Zo heeft de opheffing van het bierverbod op IJsland niet geleid tot een afname van het drinken van gedestilleerd en dankzij het gretig ingenomen bier is nu twintig procent van de jongeren aldaar minstens één keer per week dronken, terwijl dit voorheen veertien procent betrof. Ook blijkt dat bronwater de enige drank is die vorig jaar in Nederland minder werd verkocht!

Het leuke van de bibliotheek is dat de rechtlijnige mening van de oprechte geheelonthouders slechts een van de vele geluiden is in een koor waarin iedereen probeert zijn wijsje ten gehore te brengen. Tussen de tijdschriften staat bijvoorbeeld ook Spuit elf een vakblad voor en door drugsgebruikers. Een nieuwe aanwinst die tenslotte niet onvermeld mag blijven is het boek Why people drink, dat verscheen onder redactie van W. Miles Cox. Hierin wordt werkelijk van alle kanten bekeken welke eigenschappen van alcohol ertoe bijdragen dat mensen (en proefdieren) het drinken. Elke mening, hoe extreem ook, lijkt in de bibliotheek vertegenwoordigd. De bibliotheek: de enige plaats waar vreedzame coëxistentie mogelijk is?

Bibliotheek Nederlands Instituut voor Alcohol en Drugs. St. Jacobsstraat 6c, Postbus 725, 3500 AS Utrecht telefoon (030) 34 13 00 Hoofdonderwerp: Het ge- en misbruik van alcohol en drugs, de middelen-verslavingen. Aantal boeken: 4.500 titels Tijdschriften: 150 titels lopende abonnementen Bijzonderheden: Een grote verzameling artikelen (30.000), jaarverslagen (3.000) en brochures (7.000) Openingstijden: van maandag tot en met woensdag van 9.30 - 17.00 uur. De boeken worden aan iedereen uitgeleend die zich kan legitimeren.