Communisten Europa raken dieper verdeeld

De ontwikkelingen in de Sovjet-Unie hebben een schok teweeggebracht in de communistische partijen in verschillende Europese landen. Enkele van deze partijen hebben de machtsgreep aanvankelijk toegejuicht, zoals de Portugese en de Griekse, of weigerden ten minste die te veroordelen, zoals de Franse. Hoewel geen van de partijen haar kompas naar Moskou zegt te richten, confronteert de ontmanteling van het communisme in de Sovjet-Unie de afzonderlijke partijen opnieuw met de reeds bestaande identiteitscrisis. Een kort overzicht.

FRANKRIJK

De leider van de Franse communistische partij (PCF), Georges Marchais, weigert af te treden onder druk van hervormingsgezinde partijgenoten. “De status van de PCF heeft in het geheel niets te maken met die van de communistische partij in de Sovjet-Unie”, aldus de secretaris-generaal gisteren in een vraaggesprek met het dagblad Le Parisien. De 71-jarige Marchais, die de PCF sinds 1972 leidt, weigerde de couppoging in de Sovjet-Unie aanvankelijk te veroordelen, maar feliciteerde na vier dagen president Gorbatsjov met zijn overwinning op de “eerloze wanorde”. Die houding heeft tot woede geleid bij een aantal partijleden, onder wie ook leden van het centraal comité, die de partijleiding ervan beschuldigden de machtsgreep te bezien “met de ogen van gisteren”. Zij eisen hervormingen.

Marchais blijft erbij dat de mislukte coup nieuwe rechtse machthebbers heeft opgeleverd die het “slecht voorhebben met het socialisme”. Hij verwierp de stelling dat een mogelijk einde van het commmunisme in de Sovjet-Unie ook het einde van het Franse communisme betekent en zei niet te zullen wijken voor de “eis de partij eigenhandig tot zinken te brengen”.

Politieke waarnemers menen echter dat de PCF de koers ingrijpend moet wijzigen, wil zij haar invloed kunnen behouden. Met 27 van de 577 zetels in het Franse parlement is de steun van de PCF van vitaal belang voor de socialistische regering, die 276 zetels heeft. De secretaris van de PSF, Pierre Mauroy, heeft de communisten voorgehouden dat aanpassing noodzakelijk is om te kunnen overleven. De conservatieve oppositie-leider Jacques Chirac heeft de politieke samenwerking tussen socialisten en communisten van de hand gewezen als “volkomen immoreel”.

ITALIË

Italiaanse communisten hebben verklaard in de jongste gebeurtenissen in de Sovjet-Unie geen aanleiding te zien om het programma te veranderen van het Eénheidsfestival in Bologna, een twee weken durende communistische bijeenkomst die jaarlijks aan het eind van de zomer wordt gehouden. Wel ontbreekt op het festival de gebruikelijke aan Lenin gewijde stand. Het festival wordt dit jaar voor de eerste maal niet gesponsord door de Italiaanse communistische partij, begin dit jaar herdoopt in Democratische Partij van Links (PDS). De pionier van het "eurocommunisme' was halverwege de jaren zeventig nog de grootste communistische partij van Europa, maar is sindsdien in een crisis geraakt en zoekt nu toenadering tot de socialisten in Italië, om onder het vaandel van een Verenigd Links mogelijk verkiezingen te winnen. Achille Occhetto, leider van de PDS, heeft het uiteenvallen van het centrale gezag onder communistische leiding in de Sovjet-Unie “een democratische revolutie” genoemd, die het gevolg is van “spanningen en uitputting” na het “grootse proces door Gorbatsjov zes jaar geleden in gang gezet”. Volgens Occhetto is het niet langer nodig “onderscheid te maken tussen “ware en valse communisten, nu de democratie in de Sovjet-Unie heeft overwonnen”.

GRIEKENLAND

De Griekse communistische partij (KKE) heeft gisteren opgeroepen in het geweer te komen tegen “de ontmanteling van de Sovjet-Unie” en de “anti-communistische hysterie”. De jongste ontwikkelingen in de Sovjet-Unie “versnellen de opkomst van anti-socialistische, nationalistische en pro-kapitalistische krachten die van uur tot uur meer machtsorganen overnemen”, aldus een communiqué van het centraal comité van de KKE. De partij wijst het aftreden van Michail Gorbatsjov als secretaris-generaal van de communistische partij van de Sovjet-Unie en andere functionarissen krachtig van de hand en beschouwt het als een versterking voor “reactionaire krachten”.

Het centraal comité heeft Takis Tsigas benoemd tot directeur van de communistische krant Rizopastis. Hij volgt Takis Katsimardos op, die was afgetreden uit protest tegen de waardering die de KKE had geuit over de machtsovername in de Sovjet-Unie. Omstreeks 75 journalisten van de communistische krant hebben inmiddels het aftreden van het centraal comité geëist.

SPANJE

Binnen de Spaanse communistische partij (PCE) is opnieuw het debat opgelaaid over de vraag of de partij wellicht ontbonden dient te worden en geheel dient op te gaan in een samenwerkingsverband van linkse partijen (IU), dat na socialisten en conservatieven de derde Spaanse partij zou zijn. Het dertiende partijcongres van de Spaanse communisten, dat in december wordt gehouden, staat geheel in het teken van deze vraag. Volgens de secretaris-generaal van de PCE en IU-leider Julio Anguita, “is het nog te vroeg om het begrip "communist' af te schaffen”. De partij “blijft het revolutionaire marxisme verdedigen”, aldus Anguita.

Antonio Romero, lid van het centraal comité van de PCE, wijst een causaal verband tussen de ontmanteling van de PCSU en de PCE van de hand. Volgens hem heeft zijn partij afstand genomen van de “dictatoriale Sovjet-communisten” na de inval in Tsjechoslowakije in 1968. “De definitieve nederlaag van dat model betekent nog niet een definitieve triomf van het kapitalisme of de ondergang van links”, aldus Romero, die de PCE “modern genoeg” achtte om te kunnen voortbestaan.

Tegenstanders binnen IU, zoals de Catalaan Ramón Espasa en de Andalusiër Eduardo Sabidorido, hebben de stroming-Anguita “onrealistisch” genoemd. “Als de leiding van de IU niet wil inzien dat de oude waarden hebben afgedaan zijn ze stekeblind en bang om de eerste stap te zetten in een nieuw tijdperk”, aldus Sabidorido.

Alonso Puerta, leider van de kleine socialistische partij PASOC binnen IU, heeft Anguita gedreigd met een crisis binnen de lijstverbinding, wanneer hij de PCE niet opheft. “De communistische onderneming heeft gefaald, in Spanje en in de hele wereld”, aldus Puerta.

De afvallige PCE-leider Santiago Carillo heeft het debat over het voortbestaan van de partij een “academische kwestie” genoemd. “De vraag is alleen nog of het lichaam begraven of gebalsemd moet worden.”

PORTUGAL

Een hondertal leden en voormalige leden van de Portugese communistische partij (PCP) hebben in Lissabon gisteren geëist een partijcongres te houden onmiddellijk na de parlementsverkiezingen van 6 oktober aanstaande. Het veertiende partijcongres was oorspronkelijk voorzien voor 1992. De eis werd bekendgemaakt tijdens een bijeenkomst die onder leiding stond van de communistische vakbondsleider José Luis Judas, die als eerste de PCP-leiding veroordeelde, nadat deze de couppoging in de Sovjet-Unie vorige week had toegejuicht. De dissidente communisten spraken af zich verder te onthouden van kritiek op de partijleiding om de verkiezingscampagne niet te schaden. De PCP heeft vooralsnog niet gereageerd op Gorbatsjovs aftreden als leider van de CPSU. (AFP, Reuter, UPI, AP)