Chailly brengt Brahms als fraaie dia-collectie

Concert: Concertgebouworkest o.l.v. Riccardo Chailly met Midori (viool). Programma: Brahms, Symfonie nr.3; Dvorák, Vioolconcert. Gehoord: 28-8, Grote Zaal van het Concertgebouw in Amsterdam.

Niemand werd gisteravond in de Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw uitgedaagd tot een duel. Riccardo Chailly dirigeerde het Concertgebouworkest in de Derde symfonie van Brahms, en het publiek zat slechts stil te genieten. Dat was bij de première in december 1883 wel anders. Toen zorgden verstokte wagnerianen voor tumult tussen de delen door, totdat een aanhanger van Brahms een van hen uitdaagde om na afloop te duelleren. De ruzie werd overigens bijgelegd voordat er ongelukken gebeurden.

De Derde van Brahms is voor een dirigent een lastige klus. De ritmes zijn gecompliceerd en de klank verandert voortdurend van kleur, waardoor het moeilijk is om de zaak bij elkaar te houden. Chailly liet zich ertoe verleiden al die subtiliteiten van Brahms zo goed mogelijk tot hun recht te willen laten komen. Hij koos een vrij rustig tempo, zodat het allemaal goed te horen was, en zette schijnwerpertjes op de vele klankdetails. De luisteraar kon in gedachte voortdurend oh en ah roepen bij zoveel fraais, bij een mild blazersmotief in het eerste deel, de aangehouden trombones in het tweede, het dweperige thema van het derde en de wazige inleiding van het vierde deel. Maar het publiek kreeg in hoofdzaak een knappe Brahms-analyse voorgeschoteld. Wat ontbrak was een visie op het werk als geheel, een grote lijn. Chailly stelde deze gecompliceerde symfonie van Brahms voor als een fraaie dia-collectie, zonder dat hij er een film van maakte.

In hetzelfde jaar als Brahms' Derde symfonie, ging ook het Vioolconcert van Dvorák in première. Dvorák goochelt net als Brahms met subtiliteiten, maar in zijn concert kan de grote lijn veel meer worden gemist dan in het werk van Brahms, ten minste wanneer de solist de kwaliteiten heeft van Midori. Deze twintigjarige Japanse violiste, die haar achternaam heeft laten vallen sinds haar ouders gescheiden zijn, is het stadium van wonderkind inmiddels te boven gekomen.

Midori's Nederlandse debuut was een overweldigend succes. Ze begon nog wat introvert, ver over de viool gebogen. Maar de tonen werden steeds opener, Midori's houding vrijmoediger. Aanvankelijk leek ze alleen de laatste noten van een melodische frase krachtig de zaal in te slingeren, maar al gauw werd de hele ruimte gevuld met een romige vioolklank, altijd uiterst verzorgd, meestal mooi gepolijst en waar nodig ook ruw en onafgewerkt.

De samenwerking met Riccardo Chailly verliep uitstekend. De dirigent zocht met het orkest naar eenzelfde klankschoonheid, het vraag- en antwoordspel tussen ensemble en solist haperde geen moment. Chailly, als een zelfbewust begeleider, stelde de vragen en Midori gaf keer op keer het juiste antwoord.