Niemand consulteert EG-voorzitter

BRUSSEL, 28 AUG. Hoofdschuddend wees minister Van den Broek er gisteravond laat nog eens op dat de EG-ministers vijf jaar geleden plechtig hebben afgesproken te zullen overleggen over belangrijke buitenlands politieke beslissingen.

In de kwestie Joegoslavië, de gebeurtenissen in de Sovjet-Unie en met de erkenning van de Baltische staten spreekt iedereen voor zichzelf en voor zijn beurt. EG-leiders struikelen over elkaars en hun eigen benen om met de nieuwe Oosteuropese leiders in contact te komen. En niemand consulteert de EG-voorzitter.

Gistermorgen, op de dag dat hij met zijn Europese collega's de erkenning van de Baltische landen zou coördineren, liet de Britse minister van buitenlandse zaken Hurd weten dat Londen zonder verder uitstel tot erkenning zou overgaan. Gistermiddag, nog net voor het begin van het overleg in Brussel, bereidde de Duitse minister Genscher zijn drie Baltische collega's een officiële ontvangst in Bonn. En gisteravond, op het moment dat de EG-ministers hun nieuwe stappen ten aanzien van Joegoslavië bespraken, liet president Mitterrand in Parijs bekend maken dat hij vandaag en morgen achtereenvolgens de Kroatische president Tudjman en de Servische president Milosevic in het Elysée zal ontvangen. Ook werd in Parijs bekend dat minister Dumas vanavond naar president Landsbergis in Litouwen en vervolgens naar Estland en Letland gaat. De EG-collega's met wie hij in Brussel zit te praten, weten dan nog van niets.

Ook Hurd had minister Van den Broek niet vooraf op de hoogte gesteld. Logisch misschien, want die zou hem waarschijnlijk hebben gevraagd te wachten tot de gezamenlijke en gelijktijdige erkenning door de EG, die de Nederlandse voorzitter voor 's middags had geannonceerd.

Hurd hoefde zich niet echt bezwaard te voelen, want nog voor aanvang van de vergadering had de woordvoerder van de Franse minister Dumas ook, zonder dat zijn chef iemand had geraadpleegd, een voorstel op tafel gelegd voor een arbitragecommissie voor Joegoslavië. In een gesprekje met Genscher, nog snel tussendoor, kreeg Dumas steun van de Duitsers, zodat het plan verder als "Frans-Duits' de ronde deed op deze extra bijeenkomst van de twaalf ministers.

Voorzitter Van den Broek wist van niets, totdat Dumas zijn idee plenair uiteenzette. Het was even slikken.

Pag.5: Erkenning; "Van den Broek hoeft niet zo nodig te scoren'

Nu dreigde het eigen voorstel van het Nederlandse voorzitterschap ten aanzien van Joegoslavië, namelijk een door de EG georganiseerde vredesconferentie, onder de mat te worden geveegd. Na veel praten werden de voorstellen in elkaar geschoven. De arbitrage, die in twee maanden moet zijn afgerond, vindt plaats in het kader van de vredesconferentie.

Te midden van het concurrerend geweld van de grote Westeuropese landen heeft EG-voorzitter Van den Broek zo langzamerhand de rol van een dompteur gekregen. Hij heeft die rol bewust gekozen, zo blijkt uit de verklaring van Van den Broeks woordvoerder Dig Istha: “Wij willen als voorzitter niet haantje de voorste zijn. Wij willen niet voorop lopen, maar serieus onze rol van voorzitter vervullen. Het scoort natuurlijk ontzettend om een minister na vijf minuten voor de camera's te halen, en dat zou ons ook geen enkele moeite kosten, maar dat willen we niet.”

Achter de schermen hebben enkele mensen op BZ zich wel afgevraagd of Nederland de afgelopen dagen niet wat meer "show' had moeten maken, bijvoorbeeld door een missie van de EG-voorzitter naar de Baltische staten en naar Moskou. “Van den Broek had toch zelf de ministers van de Baltische staten kunnen uitnodigen, zoals nu de Denen en de Duitsers hebben gedaan”, zegt een hoge diplomaat. Van den Broeks reactie op dergelijke ideeën was, volgens mensen uit zijn omgeving, dat hij niet de fout wil maken waar hij zich bij anderen zo aan ergert, namelijk beslissingen op belangrijke gebieden nemen zonder de andere landen te consulteren en gemeenschappelijke standpunten in te nemen.

Het had het gevolg dat verscheidene delegaties en vele journalisten, die gistermiddag in Brussel aankwamen, in de veronderstelling verkeerden dat de voorzitter eigenlijk tegen directe erkenning van de Baltische staten was. “Hij heeft zo vaak tot kalmte gemaand, voorwaarden gesteld, op consequenties gewezen dat we dat wel moesten denken”, aldus een hoge Duitse diplomaat in het gevolg van minister Genscher. Ze waren aangenaam verrast dat er in een concept-verklaring van Van den Broek op tafel lag, waarin zonder uitstel tot erkenning van de drie staten werd overgegaan.

Denen en Duitsers, die zich in de dagen voorafgaand aan het EG-overleg al eigenstandig hadden uitgesproken voor erkenning, toonden zich nu tevreden over de Nederlandse minister. Een Duitse delegatielid: “We waren onlangs was geïrriteerd toen Van den Broek Joegoslavië verliet met een houding van: ze willen niet meewerken, dan moeten ze het zelf maar weten, ik trek m'n handen er van af. Dat vonden we onprofessioneel. Verder doet hij het voorzitterschap goed; wij hebben geen klachten.”

Een Deens delegatielid: “Deze vergadering komt op een juist moment, is goed voorbereid met een juiste ontwerp-verklaring en een goede follow-up.” Maar hebben de Denen voordat zij zaterdag als eerste lidstaat diplomatieke betrekkingen met de Balten aanknoopten, nog contact gehad met de EG-partners? “Jazeker, donderdag met Genscher.” En zondag, nadat het besluit was genomen, zijn ook de andere hoofdsteden officieel geïnformeerd. Te laat? “Op de grote persconferentie die we eind vorige week hebben gegeven was voor iedereen duidelijk wat we wilden. U moet niet vergeten dat de Baltische landen heel belangrijk voor Denemarken zijn en dat we altijd hebben gezegd dat we diplomatieke betrekkingen zouden aangegaan zodra dat kon.”

De Nederlandse minister zelf is intussen niet tevreden. Hij vindt het “jammer” dat de grote landen maar hun gang gingen, hem de ene keer wel en de andere keer niet via diplomatieke kanalen informerend. Vooral het feit dat minister Hurd hem niet heeft gebeld over zijn plotseling radicale standpunt over erkenning, heeft hem geraakt. Juist Hurd, met wie hij zo vaak gesprekken in Londen en thuis in Wassenaar heeft gevoerd. “De publieke opinie in sommige landen is blijkbaar zo sterk dat de ministers de druk niet kunnen weerstaan”, zei Van den Broek, voordat hij kort na middernacht de lift naar de uitgang instapte. “Maar goed, we gaan weer dapper verder.”