Magie bij de koppeling...

ZE KUNNEN DUS toveren, de politici in Den Haag. De koppeling is losgelaten, het koopkrachtnet is blijven hangen en zelfs met zes gulden per maand opgetrokken. Met enig gesleutel in de belastingsfeer zal de werkgelegenheid toenemen. De omvang van het beroep op de WAO en ziektewet wordt ingedamd met maatregelen die minder hard zijn dan een pakket dat een maand geleden nog onvermijdelijk werd bevonden. Maatregelen ook die wat redelijker zijn voor al degenen die al in de WAO zitten.

Premier Lubbers trok gisteren, bij de presentatie van de compromissen die een crisis in zijn ploeg hebben uitgesteld, zijn sterkste pokergezicht en blufte over de hechtheid van zijn derde kabinet. Vice-premier Kok, achtervolgd door zijn loslippigheid dat hij een ontkoppeling niet zou meemaken, jongleerde met koopkrachtplaatjes om de achterban te overtuigen. Zoveel maatregelen waaraan een positief effect wordt toegeschreven - de argeloze burger zou zich kunnen afvragen waarom politici niet jaren eerder een greep in deze toverdoos hebben gedaan.

Magie bestaat niet in de staatshuishoudkunde, ook niet voor het kabinet Lubbers-Kok. Aan de loslating van de koppeling met handhaving van koopkrachtbehoud en aan de beperkte ingreep in de WAO zijn dan ook kosten verbonden. Lubbers en Kok legden daar gisteren in hun presentatie zo min mogelijk nadruk op. Maar aan de ene kant bezuinigen en aan de andere kant inkomens garanderen is onmogelijk. Iemand moet dat betalen.

DE VLUCHTROUTE die het kabinet heeft gekozen loopt via de schrapping volgend jaar van de inflatiecorrectie bij de belastingtarieven. Onder het mom van koopkrachtgarantie en zelfs twee dubbeltjes per dag extra voor uitkeringstrekkers kiezen Lubbers, De Vries en Kok in feite voor inkomensnivellering. De midden- en hogere inkomensgroepen betalen de gift die het kabinet in ruil voor de loslating van de koppeling wil doen.

Inflatiecorrectie bij de belastingtarieven is ooit ingevoerd omdat het niet de bedoeling is belasting te laten betalen over inflatie. Maar dit beginsel, dat in alle economische handboeken is terug te vinden, wordt in 1992 losgelaten omdat het de regeringspartijen beter uitkomt. Het oogt minder helder dan een verhoging van de belastingtarieven, maar het komt op hetzelfde neer. De oppositiepartijen VVD en D66 hebben hiermee een kans voor open doel.

Het kabinet hanteert nog een onwerkelijk uitgangspunt om de indruk te wekken van voortgezette koppeling onder een andere naam. Mogen de loonstijgingen in het bedrijfsleven volgend jaar alstublieft niet meer dan drie procent bedragen, vragen Kok en Lubbers eendrachtig aan werkgevers en werknemers. Terecht wil de vakbeweging hiervan niets weten. Het zou betekenen dat in 1992 de CAO-lonen worden gekoppeld aan de uitkeringen en ambtenarensalarissen. Een dergelijke variant op de geleide loonpolitiek is ingegeven door de politieke speelruimte van de regeringspartijen en niet door de produktiviteitsstijging, de inflatie of andere factoren die de loonontwikkelingen in de markt bepalen.

...en bij de WAO

BIJ DE REPARATIE van de WAO-maatregelen zijn weer andere wissels op de toekomst getrokken. Vooropgesteld moet overigens worden dat het kabinet Lubbers-Kok grote politieke moed toont om een ingreep in de WAO voor zijn rekening te nemen. In vorige kabinetsperiodes hebben de ministers De Korte en Ruding binnenskamers wel geprobeerd om de kwestie van de arbeidsongeschiktheid aan de orde te stellen, maar ze zijn daarin nooit geslaagd en hebben het in elk geval nooit op de spits willen drijven. Met als gevolg dat de omvang van het aantal WAO-ers en de kosten alleen maar verder toenamen. Een kabinet met sociaal-democraten gaat nu de harde keuzes niet uit de weg, waarvoor de coalitie van christen-democraten en liberalen was teruggedeinsd.

De stem van de achterban, die in de zomervakantie de PvdA dwong om op de afspraken tot beperking van de duur van de WAO terug te komen, heeft wel een gat geslagen in de financiële deugdelijkheid van de plannen. In 1994 wordt gerekend op een tekort bij de arbeidsongeschiktheidsfondsen van 5,8 miljard gulden. Aanvankelijk mikte het kabinet op een besparing van 4,4 miljard gulden. In de jongste WAO-voorstellen zal de besparing 725 miljoen gulden minder opleveren. Hiervan wil het kabinet 300 miljoen verhalen op de werkgevers door ze een hogere boete op te leggen als werknemers in de WAO terechtkomen. Nog altijd blijft dan een gat van 1,8 miljard gulden over in 1994.

DE WERKGEVERS protesteren terecht tegen de verhoogde boete, omdat deze de bruto loonkosten verhoogt, nog los van de vraag of het redelijk is dat werkgevers een jaarsalaris boete moeten betalen voor een werknemer die op het voetbalveld in elkaar wordt getrapt en uiteindelijk in de WAO terechtkomt.

Magie is de kunst van het verhullen. Van de sociaal-economische voorstellen die het kabinet gisteren heeft bekendgemaakt, valt het kunstje nogal gemakkelijk te doorzien en dat kan voor het succes van goochelaars dodelijk zijn.

In de zomer van 1991 heeft een Nederlands kabinet moed getoond. Dat is een feit om vast te leggen in de geschiedenis van het vaderlandse wieg-tot-graf-denken, al heeft die moed aan het Binnenhof dan in een paar weken tijds een veilig heenkomen in de schoenen gevonden.