Irak staat onderzoek schending mensenrechten toe

GENEVE, 28 AUG. Irak heeft oud-minister Max van der Stoel gisteren alle medewerking toegezegd voor een onderzoek naar schendingen van de mensenrechten in dat land.

In een eerste onderhoud in Genève verklaarde een Iraakse VN-vertegenwoordiger dat Bagdad bereid is Van der Stoel te ontvangen in zijn functie van speciale rapporteur van de Verenigde Naties voor Irak. Van der Stoel, die eind juni is benoemd, wil begin januari volgend jaar Irak bezoeken.

Tot gisteren was onduidelijk of Irak Van der Stoel zou toelaten. Uit het eerste gesprek met een Iraakse VN-gezant is gebleken dat Bagdad de bevoegdheden van de speciale rapporteur inmiddels accepteert. Tijdens de jaarlijkse zitting, in maart, van de VN-commissie voor de rechten van de mens had Bagdad, onmiddellijk na de veroordeling, verklaard de resolutie waarin een speciale rapporteur wordt aangesteld “van nul en generlei waarde” te achten. Anders dan bij resoluties van de Veiligheidsraad is Irak niet verplicht aan de resoluties van de commissie gevolg te geven. Louter met “morele overredingskracht” worden VN-lidstaten die het te bont maken tot de orde geroepen.

De bezoeken van VN-inspectieteams naar voorraden conventionele, nucleaire, chemische en bacteriologische wapens zijn wel door de Veiligheidsraad afgedwongen. Maar diezelfde bevoegdheden heeft de VN-commissie niet. Van der Stoel moest dus afwachten of hij zou worden uitgenodigd.

Van der Stoel zal Bagdad eerst een aantal schriftelijke vragen voorleggen, in het bijzonder over de massale schendingen die zijn voorgevallen tijdens de Koerdische en shi'itische opstand, vlak na de Golfoorlog. Tijdens een tweede bezoek aan Genève, in oktober, verwacht Van der Stoel een eerste Iraakse reactie van de Iraakse VN-ambassadeur, Barzan Al-Takriti, de halfbroer van Saddam Hussein.

Van der Stoel brengt dan half november een interim-verslag uit in de Algemene Vergadering van de VN in New York aan de derde commissie, speciaal belast met humanitaire zaken. In februari of maart volgend jaar zal hij voor het eerst rapporteren aan de commissie mensenrechten in Genève, de voornaamste waakhond in de wereld op dit terrein.

Voor het verzamelen van gegevens gaat Van der Stoel te rade bij niet-gouvernementele organisaties, zoals Amnesty International en de Internationale Commissie van Juristen. Ook gegevens van VN-lidstaten en van intergouvernementele organisaties worden in het verslag aan de VN-commissie verwerkt. In Genève praat hij deze week onder anderen met slachtoffers van de mensenrechtenschendingen in Irak, onder wie Ali Khadim, voorzitter van de Islamitisch Iraakse Mensenrechtenassociatie, die ternauwernood ontsnapte aan zijn executie in Irak. Hij ontving gisteren ook de in Teheran woonachtige Iraaks-shi'itische oppositieleider ayatollah Mohammed Baker Al-Hakim.

Van der Stoel, die zijn taak als VN-rapporteur verricht naast zijn werkzaamheden als lid van de Raad van State, verwacht meer te kunnen doen dan alleen vele duizenden klachten in zijn rapport te verwerken. Hij wil zelf zijn oordeel vormen, op basis van uitvoerig onderzoek ter plekke.

Van zijn nationaliteit, als onderdaan van een land dat coalitiepartner was in de Golfoorlog tegen Irak, zegt Van der Stoel tot dusver geen hinder te ondervinden: “Ik stel voorop, ik ben geen vertegenwoordiger van Nederland die schendingen van de mensenrechten in Irak gaat onderzoeken. Ik ben door de VN aangewezen om een objectief en onpartijdig onderzoek in te stellen. Dit heb ik Irak uitdrukkelijk laten weten”.

Van der Stoel zal gebruik maken van verslagen van andere VN-rapporteurs en -werkgroepen, zoals die inzake standrechtelijke executies, verdwijningen en van de speciale rapporteur martelingen, de Nederlander prof. P. Kooijmans.

Van 9 september tot 4 oktober neemt Van der Stoel deel aan de speciale mensenrechtenconferentie in Moskou van de CVSE, de Conferentie over Vrede en Samenwerking in Europa.