Gorbatsjov dreigt af te treden als Sovjet-Unie uiteenvalt

MOSKOU, 28 AUG. President Michail Gorbatsjov treedt af als het nieuwe Unieverdrag niet snel wordt getekend.

De Oekraïne, met ruim vijftig miljoen inwoners de tweede deelstaat van de Sovjet-Unie, heeft niettemin elk besluit over haar deelname aan de door Gorbatsjov bepleite federatie opgeschort tot 1 december. Het Sovjet-leger in deze republiek zou zich onder commando van president Leonid Kravtsjoek hebben geplaatst.

De Russische president Boris Jeltsin heeft gisteren bovendien herhaald dat Rusland territoriale aanspraken maakt op alle republieken die nu de Unie willen verlaten. Twee delegaties, een uit Rusland en een uit het centrale parlement, zijn vanmiddag onmiddellijk naar Kiev gevlogen om de dreigende scheuring van de Sovjet-Unie te voorkomen.

Gorbatsjov dreigde gisteren met aftreden in zijn tweede toespraak tot de Opperste Sovjet van de Unie, die dezer dagen in Moskou in spoedzitting bijeen is. De president klonk weer enigszins als vanouds. Sinds zijn terugkeer als staatshoofd afgelopen donderdag maakte hij de afgelopen dagen de indruk aangeslagen te zijn en geen greep meer te hebben op de politieke verhoudingen in zijn land. In zijn rede waarschuwde Gorbatsjov gisteren voor een “libanisering” van het land. Sinds de mislukte staatsgreep “hebben de centrifugale tendenzen zich versnel”, aldus Gorbatsjov. “Maar ik zeg allen, u het volk en het land, dat ik voor een vernieuwde unie ben die diepgaand hervormd moet zijn maar wel behouden dient te blijven”. “Als het anders zal zijn, bedank ik”, voegde hij er aan toe.

In een gesprek met de Kazachstaanse president Noersoeltan Nazerbajev heeft Jeltsin de dreiging dat Rusland gebieden in de Oekraïne en deze Centraal-Aziatische republiek opeist verder aangescherpt. Maandag had zijn woordvoerder daar voor het eerst in zijn naam gewag van gemaakt. Volgens Jeltsin zullen de claims in stelling worden gebracht tegen die deelstaten die de Unie nu willen verlaten. De Sovjet-republieken die in de staatkundige eenheid van de Unie willen blijven, zullen ongemoeid worden gelaten.

Rusland heeft met name zijn oog laten vallen op het noorden van Kazachstan en de Donbass in het oosten van de Oekraïne, gebieden waar de meerderheid van de bevolking van Russische afkomst is. Kazachstan en de Oekraïne hebben afgelopen weekeinde aangekondigd zelfstandig te willen worden.

Nazerbajev waarschuwde gisteren naar aanleiding van de Russische eisen voor een “inter-republikeinse oorlog”, hoewel hij zich niet heeft gedistantieerd van het principe dat in het concept-verdrag voor de nieuwe Sovjet-Unie is besloten. Volgens hem is de Unie nu echter dood en kan alleen een “economische raad” het land nog enigszins bij elkaar houden.

In de Oekraïne is ook fel gereageerd op de Russische aspiraties. Volgens Aleksandr Jemets, lid van het presidium van het Oekraïense parlement, is Jeltsin met zijn uitspraken bezig de “situatie in Rusland en de Oekraïne te destabiliseren”. “Territoriale claims leiden altijd tot vijandschap en bloedvergieten”, aldus Jemets.

Pag.5: Gorbatsjov; Oekraïne reageert fel op Jeltsins aanspraken

President Michail Gorbatsjov nam Jeltsin gisteren daarentegen enigszins in bescherming. Hij vroeg tevens begrip voor de onafhankelijksverklaring van de Oekraine. Die moet volgens hem gezien worden in het licht van de gebeurtenissen van vorige week. Maar het parlement in Kiev moet tegelijkertijd niet vergeten dat de meerderheid van de bevolking zich bij het referendum van 17 maart vóór het behoud van de Unie heeft uitgesproken.

In een poging de gemoederen tot bedaren te brengen heeft het Russische parlement vanmorgen wel een delegatie naar Kiev gestuurd. Als reactie hierop heeft het centrale parlement vanmorgen ook meteen een delegatie afgevaardigd.