De langzame reis naar vrede

Cambodjanen zijn geduldig. Zoals de boeren op de rijstvelden rustig het resultaat afwachten van hun inspanningen, misoogsten op de koop toenemen, zo kunnen de Cambodjaanse politici met engelengeduld werken aan weer een compromis.

Wie de kwestie Cambodja de afgelopen jaren door een Westerse bril bekeek had weinig reden tot optimisme. Keer op keer kwamen de regering van premier Hun Sen en de drie verzetsgroeperingen akkoorden overeen en werd "de vrede' getekend, keer op keer werden de verdragen verbroken, vaak al na een dag.

Maar het eerlijkst is de huidige stand van zaken te vergelijken met die van 1988 en dan kan niets anders dan een grote vooruitgang worden geconstateerd. De Cambodjanen doen het op hun manier, langzaam.

“De oorlog is voorbij, voorbij"", riep prins Norodom Sihanouk gisteren op de tweede dag van het zoveelste vredesberaad, ditmaal in de Thaise badplaats Pattaya. “Ja, het is voorbij"", beaamde Sihanouks tegenspeler, premier Hun Sen. Is de burgeroorlog in Cambodja, die sinds 1979 en eigenlijk sinds de Amerikaanse interventie in 1970 woedt, echt voorbij?

Misschien, zeggen Westerse waarnemers voorzichtig. Feit is dat de strijdende partijen - de pro-Vietnamese regering in Phnom Penh en de verzetscoalitie van drie partijen (Rode Khmer, nationalisten en de factie Sihanouk) - gisteren opnieuw een belangrijke stap hebben gezet, die naar vrede zou kunnen leiden. Afgesproken is het aantal troepen aan beide zijden met zeventig procent te verminderen en de resterende militairen van beide kampen in barakken onder te brengen die onder toezicht komen van een vredeskorps van de Verenigde Naties. De VN dragen vervolgens zorg voor ontwapening.

Het vraagstuk van de demobilisatie en ontwapening van de troepen was tot nu toe een van de meest controversiële punten. En zo lijkt het alsof een oplossing, ondanks de vele mislukte besprekingen, toch telkens een klein beetje dichterbij komt.

Drie jaar geleden zaten de strijdende partijen voor het eerst om de tafel, in Indonesië. Ze kwamen niet veel verder dan het uitwisselen van scheldwoorden. Hun Sen was niet bereid tot enig akkoord met de "genocidale Pol Pottisten', de gebruikelijke aanduiding voor de Rode Khmer, terwijl de Rode Khmer op zijn beurt alle ellende van de Cambodjanen in de schoenen van de Vietnamezen schuift, die in 1978 Cambodja binnenvielen.

Terwijl veel Westerse diplomaten na iedere conferentie mismoedig het hoofd schudden: weer geen vrede, bleven de Cambodjaanse facties wonderwel bereid tot overleg. Op de grote conferentie onder auspiciën van de VN, twee jaar geleden in Parijs, dacht het Westen dat na een jaar praten de tijd rijp was voor een akkoord. Het werd een jammerlijke mislukking. Maar vrijwel alle kwesties waarover in 1989 nog verschil van mening bestond zijn inmiddels opgelost.

Het vredesplan van de VN, dat voorziet in ontwapening en vrije verkiezingen onder VN-toezicht is aanvaard. Ellenlang is getwist over de samenstelling van de zogeheten Hoge Nationale Raad, het lichaam dat ten tijde van de aanwezigheid van VN-troepen een soort overgangsregering zou moeten vormen. Hoeveel leden van elke groepering mochten deelnemen en wie zou de voorzitter worden? Ook hierover bestaat geen verschil van mening meer, prins Sihanouk is de voorzitter en beide kampen hebben zes vertegenwoordigers. Op 24 juni sloten de partijen een wapenstilstand. Phnom Penh deed onlangs zijn laatste grote concessie door niet langer de term “genocidaal bewind” te hanteren voor de Rode Khmer.

Indien alle partijen zich aan hun woord houden koerst Cambodja onherroepelijk op vrede af. Maar hetzelfde geduld dat in acht is genomen bij de onderhandelingen kan ook worden betracht bij het voorbereiden van een nieuw offensief. Een belangrijk probleem blijft in dit verband het tellen van het aantal guerrillastrijders. Waarom zou de Rode Khmer niet een aantal strijders verbergen of wapenvoorraden verstoppen?

Tegelijkertijd met het vredesoverleg in Thailand bracht een onderzoekscommisie van de VN, die de naleving van de wapenstilstand in het westen van het land controleerde, gisteren verslag uit. Het VN-team hoorde berichten over voortdurende schendingen van het akkoord door de guerrillastrijders, over beschietingen, moorden, het verplaatsen en verbergen van munitie, diefstal, kortom al die kwalijke praktijken waar Cambodja sinds jaar en dag om bekend staat. Dergelijke berichten wijzen erop dat alleen een ondubbelzinnig optreden van de VN-troepen, zoals dat in Nicaragua en Namibië is gebeurd, een garantie is voor het einde van een van de langst durende conflicten ter wereld.