Moldavië maakt zich ook los van Sovjet-Unie

MOSKOU, 27 AUG. Moldavië heeft vandaag de volledige onafhankelijkheid uitgeroepen. De Moldavische president, Mircea Snegur, heeft aan de vooravond van de uitroeping van de onafhankelijkheid gezegd dat het uiteindelijke doel van de republiek is, zich bij Roemenië aan te sluiten, al zal dat proces enkele jaren in beslag nemen.

In Roemenië heeft president Iliescu gisteren, na een speciale spoedzitting van de regering, gewijd aan de Moldavische onafhankelijkheidsverklaring, de Moldaviërs alle steun toegezegd. “Roemenië wordt het eerste land dat dit besluit ondersteunt”, zo stelde Iliescu. Hij prees de stap van de “broeders” in Moldavië als een bijdrage aan “de desintegratie van het laatste multinationale rijk”.

Moldavië heeft in het verleden - het interbellum en de Tweede Wereldoorlog - deel uitgemaakt van Roemenië. Het werd in 1940 door de Sovjet-Unie geannexeerd en in 1944 op de Roemenen heroverd. Het Roemeense parlement heeft in juni het Molotov-Ribbentrop-pact, op grond waarvan Roemenië dit gebied kwijtraakte, voor nietig verklaard.

De Centraalaziatische republiek Oezbekistan heeft gisteren de eerste stappen op weg naar de onafhankelijkheid gezet. President Islam Karimov gaf het parlement opdracht een ontwerp-onafhankelijkheidsverklaring op te stellen. Zodra die klaar is wordt het parlement in spoedzitting bijeengeroepen.

Net als Wit-Rusland, dat zich eerder deze week onafhankelijk verklaarde, heeft Oezbekistan zich tot dusverre uitgesproken voor de ondertekening van het Unieverdrag, dat de republieken volledige autonomie geeft maar de Sovjet-Unie in stand houdt en niet voorziet in afscheiding van de republieken. Wit-Rusland is, voor zover uit verklaringen in Minsk valt op te maken, niet langer van zins het verdrag te tekenen en in de Sovjet-Unie te blijven. Of Oezbekistan dezelfde kant op gaat is vooralsnog niet duidelijk.

De Centraal-Aziatische republiek is belangrijk voor de Sovjet-economie: ze levert 65 procent van alle katoen in de Sovjet-Unie en de helft van alle rijst. Oezbekistan is de derde katoenexporteur in de wereld.

President Karimov gaf gisteren opdracht alle structuren van het Sovjet-ministerie van binnenlandse zaken en de KGB ondergeschikt te maken aan Oezbeekse controle. De troepen van het Oezbeekse ministerie van binnenlandse zaken werden direct onderworpen aan de controle van Karimov. Ten slotte is elke activiteit van de communistische partij in de rechtbanken, het ministerie van binnenlandse zaken en de KGB verboden.

De Baltische regeringen hebben gisteren hun controle over de eigen grenzen uitgebreid. In Litouwen worden de grenzen nu gecontroleerd door Litouwers zelf - al is de KGB er nog wel aanwezig en zijn er berichten over strubbelingen - en worden eigen in- en uitreisvisa verstrekt. Letland wil daar vandaag toe overgaan; bovendien wordt bezien of Letland met ingang van volgende week voorlopig de visumplicht kan afschaffen. In afwachting van een besluit daarover worden noodvisa verstrekt. Estland verlangt tot dusverre nog Sovjet-visa, uit vrees voor chaos wanneer die te snel worden afgeschaft. Pas als blijkt - zoals sommige berichten zeggen - dat in Moskou geen visa voor de Baltische landen worden afgegeven, zullen de Esten zelf visa verstrekken.

In Estland hebben de autoriteiten gisteren twee tegen de onafhankelijkheid gekante organisaties verboden, de Unie van Arbeiderscollectieven van de Sovjet-republiek Estland en Interfront, de belangrijkste organisatie van de Russische minderheid. Volgens de regering in Tallinn hebben beide organisaties vorige week de staatsgreep in Moskou ondersteund. (Reuter, UPI, AP)