Eerste conflict tussen Jeltsin en leiding andere republieken

MOSKOU, 27 AUG. De eerste conflicten tussen Rusland en de omringende Sovjet-republieken dienen zich aan. In een schriftelijke verklaring heeft de Russische president Boris Jeltsin gisteren laten weten dat Rusland de naderende onafhankelijkheid van de Oekraïne en Kazachstan zonder grenscorrecties niet zal accepteren.

De Kazachstaanse president Noersoeltan Nazabajev heeft daarop onmiddellijk gewaarschuwd voor een breuk in de coalitie tussen de drie belangrijkste deelstaten van de Sovjet-Unie. In een interview met het persbureau Interfax maakte hij zelfs gewag van de mogelijkheid van een “inter-republikeinse oorlog”.

Volgens de Russische leiding kan er van volledige zelfstandigheid van de Oekraïne en Kazachstan geen sprake zijn zolang de positie van het Donbass-bekken en de Krim in de Oekraïne en het noorden van de Kazachstan niet is geregeld. In die gebieden is de meerderheid van Russische origine. “We moeten niet vergeten dat deze gebieden zijn gekoloniseerd door Russen”, aldus een woordvoerder van Jeltsin. Rusland is wel bereid de onafhankelijkheid van de drie Baltische republieken, waar ook substantiële Russische minderheden wonen, onvoorwaardelijk te erkennen.

Het is een redenering die spoort met de opvattingen van de in Amerika levende schrijver Aleksandr Solzjenitsyn die vorig najaar in een essay heeft gepleit voor het behoud van het oude pan-slavische rijk, bestaande uit Rusland, Wit-Rusland, de Oekraïne en delen van Kazachstan. De Oekraïne en vooral Kazachstan zijn na Rusland de rijkste deelstaten van de Unie.

De dreiging komt nog geen twee dagen na de onafhankelijkheidsverklaring van de Oekraïne en de aankondiging van Nazarbajev dat ook Kazachstan zelfstandig zal worden. Jeltsin en Sovjet-president Michail Gorbatsjov willen nu daarom zo snel mogelijk het nieuwe Unieverdrag tekenen. Onmiddellijk daarna moeten er verkiezingen worden gehouden voor een nieuwe president en een nieuw centraal parlement. Gorbatsjov geeft gisteren niet gezegd of hijzelf daarvoor kandidaat zal zijn.

Vandaag heeft Gorbatsjov gepraat met de federatieraad, waarin de leiders van de republieken zitten. Na afloop werd gemeld dat een overeenkomst is bereikt met de leiders van Rusland, Kazachstan en Kirgizië om een economisch samenwerkingsverdrag te sluiten dat openstaat voor alle republieken, dus ook voor de republieken die hebben besloten uit de Unie te treden.

Pag.5:

Conflict Rusland en Kazachstan

Volgens de Kirgizische president Askar Akajev staat “een economische zone open voor alle republieken”.

Nazarbajev heeft gisteren in het centrale parlement, dat dezer dagen in spoedzitting bijeen is, verklaard dat de tijd nog niet rijp is voor een Unieverdrag en verkiezingen. Hij wil de onderhandelingen over het verdrag openbreken. De federatieve structuur die in het verdrag is vastgelegd moet volgens Nazarbajev losser worden. Hij sprak in de Opperste Sovjet van een “confederatie”, waarbij het centrum - Moskou - slechts verantwoordelijkheid draagt voor de defensie, de instandhouding van de primaire infrastructuur en algemene richtlijnen voor het buitenlands beleid. Aan een Unie-regering zei hij geen behoefte te hebben.

Niettemin wordt juist aan zo'n nieuw kabinet van “nationaal vertrouwen” hard gewerkt. President Gorbatsjov heeft de Russische premier Silajev gevraagd zo'n regering samen te stellen. Gorbatsjov, die - nu gedirigeerd door Jeltsin - de macht in de Unie in handen heeft, heeft het parlement gisteren bovendien voorgesteld snel een nieuwe vice-president te benoemen. Die post is sinds de arrestatie van juntaleider Gennadi Janajev vacant. Gorbatsjov noemde gisteren de naam van zijn voormalige rechterhand Aleksandr Jakovlev.

Door de inmiddels gerezen meningverschillen tussen Jeltsin en Nazarbajev is die kandidatuur op losse schroeven komen te staan. In het parlement hoopt men nu het dreigende conflict te kunnen bezweren door een vice-president uit een van de Centraalaziatische republieken te benoemen. Nazarbajev reageerde daar gisteren op met de woorden: “Nou, bedankt hoor”.

Het kabinet dat Silajev nu formeert, is nog niet gereed. Jeltsins premier heeft gisteren wel de eerste voorlopige namen bekendgemaakt van de ministers en topambtenaren in het bankwezen die zich moeten bezighouden met de versnelde liberalisering van de economie. Het zijn bijna allen Russen. De kans is aanwezig dat Silajev ex-minister van buitenlandse zaken Sjevardnadze zal vragen terug te keren op de post die hij eind december uit protest tegen “de naderende dictatuur” verliet. Sjevardnadze is een Georgiër.

Afgelopen weekeinde heeft Gorbatsjov al de twee belangrijkste nieuwe leiders van de strijdkrachten benoemd: Vadim Bakatin werd chef van de KGB en generaal (inmiddels maarschalk) Jevgeni Sjaposjnikov werd minister van defensie. Beiden zijn Russen.