Zuid-Korea in de greep van "bananengekte' na afschaffing importrestricties; Liberalisatie Zuid-Korea komt op gang

SEOEL, 26 AUG. De afgelopen maanden is de consument in Zuid-Korea een beetje gek geworden van de bananen. Het opheffen van importquota op het fruit, eerder dit jaar, veroorzaakte een sterke stijging van de invoer en een ware consumptiewoede. Op bijna iedere straathoek verschenen karren, hoog opgetast met bananen - handelsmaatschappijen stroopten Aziatische en Latijnsamerikaanse markten af op zoek naar steeds meer vruchten.

Maar 200.000 ton later houden de Koreaanse consumenten het wel voor gezien met de bananen. De vraag is afgenomen en de prijzen zijn sinds begin dit jaar met bijna zestig procent gedaald. Veel importeurs zijn gedwongen hun vrachten opnieuw te exporteren of ze te vernietigen.

Uit het bananenverhaal zijn een paar lessen te leren. Het laat zien dat het openstellen van Korea's markten waarschijnlijk een ongelijkmatig en vaak moeilijk proces zal worden. Het toont de consumenten dat het opheffen van de handelsbarrières resulteert in lagere prijzen. Maar wat het belangrijkste is, het laat zien dat het proces van liberalisatie werkelijk op gang is gekomen in Korea.

Het openstellen van een deel van de markten in Zuid-Korea voor goederen en diensten - van rundvlees tot bankzaken - is een van de factoren achter een sterke verslechtering van Zuidkoreaanse handelsbalans. De cijfers over de eerste helft van 1991 toonden een tekort van 5,84 miljard dollar - de slechtste halfjaarcijfers ooit genoteerd. De bananen alleen al zijn goed voor 145 miljoen dollar van de totale import, bijna tien keer zoveel als in de eerste helft van 1990.

De snelle verslechtering in de lopende rekening, die precies twee jaar geleden een overschot registreerde van 5,1 miljard dollar, heeft de vrees gewekt dat het liberalisatieproces zal worden afgeremd.

“De import is ons fataal geworden”, staat er op de voorpagina van de Choson Ilbo, een vooraanstaande krant in Korea. “Wij worden overspoeld met buitenlandse goederen van elk soort.”

Maar regeringsfunctionarissen verwerpen dergelijke gedachten. “Bepaalde groeperingen maken zich zorgen over de effecten van de liberalisatie, maar we zijn niet van plan ons beleid te veranderen”, zegt Yu Deuk Hwan, staatssecretaris van handel.

Er is alle reden om Yu te geloven. Ten eerste is de stijging van de import in verschillende opzichten in het voordeel geweest van Korea. Bijna een vijfde van de import ter waarde van 40 miljard dollar in de eerste helft van dit jaar bestond uit kapitaalgoederen en machines die nodig waren om de efficiëntie van de Koreaanse industrie te verhogen en het exportapparaat nieuw leven in te blazen. Tegelijkertijd heeft de verhoogde import van consumptiegoederen, met name die van landbouwprodukten, de stijging van de afgeremd. De inflatie is op weg naar een jaarcijfer van tien procent en wordt het grootste economische probleem genoemd van dit jaar.

De belangrijkste economische beleidsmakers blijven vóór liberalisatie. “Natuurlijk leven er protectionistische gevoelens bij sommige ministeries”, zegt een hogere handelsfunctionaris, “maar de mening in het presidentiële paleis en bij de Economic Planning Board is overwegend ten gunste van het vrijlaten van de markten.” Maar dat wil niet zeggen dat de openstelling van Korea's markten altijd zo soepel of snel zal verlopen als de handelspartners graag willen.

Hoewel zijn collega's in de Verenigde Staten en de EG het waarschijnlijk eens zijn met Yu's bewering dat de handelsbetrekkingen zijn verbeterd sinds de botsingen van vorig jaar, blijven er nog enkele punten van wrijving. Veel daarvan is oud zeer. Het geschil met Groot-Brittannië over de discriminerende invoerrechten op whisky, de eis van de EG dezelfde bescherming te krijgen als de Verenigde Staten op het gebied van kennis en de impasse met betrekking tot de openstelling van Korea's buitengewoon beschermde rijstmarkt - op al die gebieden is weinig vooruitgang geboekt.

Tegelijkertijd moet een aantal handelspartners van Korea zich wat buitengesloten voelen van de trend naar een vrijere markt. Met name het groeiende handelstekort met Japan, 3,8 miljard dollar over de eerste vijf maanden van dit jaar, staat versoepeling van de bestaande handelsrestricties voor Japanse produkten in de weg.

Op het moment is het de Koreaanse industrie verboden sommige Japanse kapitaalgoederen en apparaten te importeren in een poging de Koreaanse economische afhankelijkheid van Japan en het handelstekort in bedwang te houden. Ook is veel consumentenelektronica, waarmee Japan wel de markten in het westen overspoelt, verboden in Zuid-Korea. “De Japanners klagen en wat wij doen is inderdaad niet volgens de richtlijnen van de GATT”, geeft een hoge Koreaanse handelsfunctionaris toe, “maar zij moeten zich bewust zijn van hun grote handelsoverschot bij ons.”

De restricties op import uit Japan verzwakken ook het effect van andere liberalisatiemaatregelen van de Koreaanse regering. Sinds 1 juli mogen buitenlandse ondernemingen zich ook bezighouden met de distributie van hun goederen in Zuid-Korea (via maximaal tien kleinhandelsvestigingen), maar de beperkingen op de invoer van juist Japanse consumentenelektronica vermindert de betekenis van deze versoepeling aanzienlijk. Niettemin geeft de beslissing om de distributiemarkt open te stellen de richting aan waarin het beleid zich beweegt.

De Koreaanse bedrijven zien op hun beurt tekens aan de wand en reageren erop. Samsung en Goldstar, de twee grootste elektronicabedrijven van Korea, hebben nieuwe produkten gelanceerd en hun service verbeterd. Ook de prijzen dalen. Doordat de regering een speciale accijns schrapte met het oog op de groeiende concurrentie van het buitenland, werden een camcorder van Goldstar achttien procent en CD-spelers 15 procent goedkoper dan een paar maanden geleden.

Bij al deze stappen, van bananenimport tot de opening van de distributiemarkt, trekt de consument duidelijk aan het langste eind. En hoe meer het Koreaanse publiek de smaak te pakken krijgt van buitenlandse produkten, hoe moeilijker het zal zijn om de liberalisatie terug te draaien.

(© Financial Times, Vertaling Loes Vonk)