M*A*S*H: eiland van humor in een zee van oorlog

M*A*S*H, RTL4 0.40-1.05u. (herh. van 8.35-9.05u.). Dagelijks na het ochtendnieuws van 8.30u, herh. rond 01.00u 's nachts.

Wie in de videotheek een cassette met daarop de titel M*A*S*H huurt, gaat niet naar huis met een paar afleveringen van de gelijknamige tv-serie, maar met de hoofdfilm van Robert Altman uit 1970. Dat is de cinema-uitvoering waarnaar de intussen klassieke videoversie is gemaakt.

In de VS worden al jaren via de kleine annonces in het blad The Big Reel delen van de serie M*A*S*H op cassette te koop gevraagd. Het aantal particulieren dat de 251 episoden van M*A*S*H die CBS van september 1972 tot februari 1983 uitzond, compleet in de kast heeft staan, is daar vrij hoog. M*A*S*H is trouwens een van de meest bekroonde en herhaalde black sitcoms (situatiekluchten) uit de geschiedenis van de Amerikaanse tv; "zwart' verwijst daarbij niet naar de kleur van de hoofdrolspelers maar naar de aard van de humor. Alleen in M*A*S*H mompelt een chirurg terwijl hij iemand opensnijdt: "Do you realize what time it is? It's quarter to dead'.

M*A*S*H staat voor Mobile Army Surgical Hospital, een veldziekenhuisje aan het front. De titelrol vermeldt simpel: Korea 1950, a hundred years ago, maar het 4077th M*A*S*H had net zo goed in de jaren zeventig in Vietnam kunnen staan, niemand zou het hebben gemerkt. In principe draait in M*A*S*H alles om twee begaafde militaire chirurgen: captain Pierce ("Hawkeye') en captain McIntyre ("Trapper'), gespeeld door Alan Alda en Wayne Rogers. Toch kent M*A*S*H geen echte hoofdrolspelers, elk karakter heeft z'n plaats in het bizarre geheel en tv-kijkers hadden en hebben zo hun favorieten. Voor de een zal dat de pseudo-travestiet corporal Klinger zijn, die op S5 afgekeurd hoopt te worden als hij maar overtuigend genoeg als vrouw opgetut door het kamp scharrelt, voor de ander is het weer de zwoele hoofdzuster major "Hot Lips', de naïeve aalmoezenier Mulcahy of de verlegen intellectueel-technicus corporal "Radar'.

Op "Hawkeye' na had en heeft "Radar' de grootste schare fans. "Radar' dankt zijn bijnaam aan zijn uitzonderlijk goed gehoor. Terwijl de leden van het 4077ste Mobiele Veldhospitaal druk doende zijn met van alles en nog wat (een wedstrijd golf in een mijnenveld bijvoorbeeld) roept "Radar' ineens dat "het' in aantocht is. Hij doelt dan op de helikopter die de gewonden van het front komt afleveren. Als de wentelwiek met zijn kreunende vracht zakt, start de tune (Suicide is painless), komen verpleegsters hun kleding op orde brengend zichtbaar verrast uit de slaaptent van de heren, en draven vier soldates met wapperende manen energiek op de camera af: er is werk aan de winkel!

De morbide wisecracks en oneliners zijn vanaf dat moment niet van de lucht; op een litertje bloed of een lichaamsdeel meer of minder wordt niet gekeken; we zijn beland in een luguber gekkenhuis. Om daarin te kunnen overleven en zo veel mogelijk levens te kunnen redden maken de bewoners ervan de grofste grappen ("You too young to die, soldier'. "I was hoping to make it to Thursday, doc!').

Er is hier en daar wel beweerd dat lachen om en tijdens zulke wrede oorlogssituaties verwerpelijk is. Iedere amateurpsycholoog weet echter dat uitbundig lachen nauw verbonden kan zijn met pure angst: de kijker naar M*A*S*H lacht om niets anders dan de eigen angst.

De akties van de Amerikanen in Korea duurden van juli 1950 tot juli 1953; de tv-serie M*A*S*H had een eerste looptijd van bijna elf jaar. In ons land zette de AVRO in oktober 1973 deel 1 op de beeldbuis, het Luxemburgse RTL4 doet het achttien jaar na de Nederlandse en negentien jaar na de wereldpremière nog eens een keer.