EG-landen: Balten erkennen

DEN HAAG, 26 AUG. De Europese Gemeenschap zal naar verwachting morgen overgaan tot erkenning van de Baltische landen. Frankrijk, Duitsland en België hebben daar dit weekeinde om gevraagd. EG-lidstaat Denemarken heeft vandaag al een ambassadeur naar Letland gestuurd, later deze week zullen Deense diplomaten worden benoemd op posten in Estland en Litouwen. Op een spoedvergadering van de EG-ministers van buitenlandse zaken, morgen in Brussel, zal de Duitse minister Genscher ook al pleiten voor een snelle associatie van de drie republieken met de EG.

De regering van Noorwegen tekent morgen een officiële verklaring ter herstel van de diplomatieke betrekkingen met Estland, Letland en Litouwen. IJsland deed dit gisteren al. De Amerikaanse erkenning van de Baltische republieken is volgens minister van defensie Cheney “slechts een kwestie van tijd”. Polen en Finland lieten vanmorgen weten “klaar” te zijn om diplomatieke betrekkingen met de Balten aan te knopen.

De ineenstorting van de autoriteit van Moskou heeft de afgelopen dagen de ontwikkelingen in een aantal republieken van de Sovjet-unie in een stroomversnelling gebracht. Na de Baltische landen heeft zaterdag de Oekraïne en gisteren Wit-Rusland zich onafhankelijk verklaard en zich van de Sovjet-Unie afgescheiden. Moldavië wil dat morgen doen. Rusland, de republiek van Boris Jeltsin, heeft zaterdag de onafhankelijkheid van Estland en Letland erkend. De stap van Jelstin, die eerder al Litouwen als onafhankelijke staat erkende, lijkt de laatste reserves in het westen over erkenning van de drie Baltische landen weg te nemen.

De EG stelt nog enkele voorwaarden, alvorens tot volledige erkenning van de Baltische staten over te gaan, zo was vanmorgen in Den Haag te horen. De belangrijkste is dat deze onafhankelijkheid gepaard moet gaan met wat op Buitenlandse Zaken een “correcte boedelscheiding” met de Sovjet-Unie wordt genoemd. Een tweede voorwaarde is dat het proces van uiteengaan op vreedzame wijze moet gebeuren. Een derde is dat erkenning van deze landen niet automatisch erkenning inhoudt van andere republieken als Moldavië en Georgië.

Op de agenda van de EG-bijeenkomst morgen staan behalve de erkenning van de Baltische landen ook de politieke betrekkingen met Moskou en de republieken, de economische relaties met de Sovjet-Unie en de situatie in Joegoslavië.

Pag. 5:

Beraad op verzoek van Parijs

Frankrijk drong dit weekeinde op een EG-vergadering aan nadat de EG-lidstaten Denemarken en Duitsland hadden aangekondigd Estland, Letland en Litouwen te zullen erkennen. Ook Frankrijk is volgens minister van buitenlandse zaken Dumas “gereed” om diplomatieke betrekkingen met de Baltische staten aan te knopen, maar wil liever dat de Twaalf dit gemeenschappelijk doen.

Niet bekend

Bovendien, aldus diplomaten in Den Haag, zullen andere Midden- en Oosteuropese landen onmiddellijk willen laten vastleggen dat economische hulp aan de Balten niet ten kosten mag gaan van de EG-hulp die zij ontvangen. Ze verkeren toch al in onzekerheid, nu de politieke druk binnen en buiten de EG toeneemt om meer hulp beschikbaar te stellen voor de Sovjet-Unie.

Ten slotte heeft erkenning van de Baltische staten onmiddellijk gevolgen voor de vraag hoe het staat met erkenning van Kroatië en Slovenië. De EG kan moeilijk de Baltische staten wèl erkennen en in Joegoslavië de boot blijven afhouden.

Op Buitenlandse Zaken zal vandaag de hele dag worden gewerkt aan wat in diplomatieke kringen een "position paper' heet, waarin alles aspecten worden opgesomd die samenhangen met een erkenning. “Iedereen praat nu wel voor z'n beurt, maar wij als voorzitter moeten terughoudend zijn en alles op een rijtje zetten, opdat morgen verantwoorde beslissingen worden opgenomen”, aldus BZ-woordvoerder Dig Istha.

Duitsland heeft besloten, nu de Russische president Boris Jeltsin zaterdag heeft bevestigd dat hij instemt met de onafhankelijkheid van Estland, Letland en Litouwen, zo snel mogelijk de onafhankelijkheid van de Baltische republieken te erkennen.

Op uitnodiging van minister van buitenlandse zaken Genscher komen zijn collega's uit de Baltische republieken morgen naar Bonn. Woensdag wil hij een principe-besluit over diplomatieke erkenning ter goedkeuring voorleggen aan het Duitse kabinet. In de bijeenkomst van de EG-ministers van buitenlandse zaken zal Genscher voorts pleiten voor een snelle associatie van de Baltische republieken met de EG.

Vrijdagavond had kanselier Kohl in een interview voor de Duitse televisie over erkenning van de onafhankelijkheid van Estland, Letland en Litouwen nog gezegd: “Ik geloof niet dat het verstandig is daartoe nu te besluiten (..). We willen dat zoiets op vreedzame wijze en in een verstandige dialoog geschiedt. Daarvoor zijn gesprekken nodig, dat geldt niet alleen voor ons maar vooral voor de Sovjet-republieken onderling. Ik geloof niet dat het zin heeft nu direct over erkenning te spreken, nog voor een totaalbeeld van de nieuwe verhoudingen in Moskou bestaat.”

Nadat Jeltsin zich zaterdag namens de Russische republiek nog eens, net als twee maanden geleden, voor de onafhankelijkheid van de Baltische republieken had verklaard, nam Genscher in Bonn het initiatief voor een overeenkomstige Duitse positieverandering. Hij wist er Kohl in twee telefoongesprekken van te overtuigen dat snelheid nu van groot belang was om nieuwe verwijten te voorkomen inzake Duits aarzelen of treuzelen, zoals eerder dit jaar tijdens het begin van de Golfoorlog, later rondom de Joegoslavische crisis en begin vorige week over Bonns houding jegens de coup in Moskou. Aansluitend liet Genscher zaterdag via de Duitse ambassadeur in Moskou zijn Baltische collega's uitnodigen naar Bonn.

Hoe beducht Genscher is voor het verwijt van besluiteloosheid of traagheid, en hoezeer tussen hem en de kanselier een zekere politieke competitie bestaat, bleek zondag toen zijn woordvoerder de stap in de richting van diplomatieke erkenning van de Baltische republieken “heel duidelijk een initiatief van de minister van buitenlandse zaken” noemde. Wat vervolgens direct reden was voor CDU-Bondsdagspecialist Karl Lamers om enig verschil tussen de kanselier en Genscher te ontkennen.

De Duitse regering heeft nog niet gereageerd op de besluiten, afgelopen weekeinde, van de Witrussische en Oekraïense parlementen (ook) de onafhankelijkheid uit te roepen. Maar vooral de volledige onafhankelijkheid van de deelrepubliek Oekraïne met haar 50 miljoen inwoners en haar grote voedselproduktie, zou kwalitatief van zo'n andere orde zijn dan die van de Baltische republieken dat zij het einde van de Sovjet-Unie zelf zou kunnen inluiden, zo is de vrees bij regering en oppositie in Bonn. Op de achtergrond leeft daarbij ook de vrees dat de Sovjet-Unie straks uiteenvalt in zelfstandige republieken die, zoals de Oekraïne, vele kernwapens op hun grondgebied hebben.