Druk op Washington om de Sovjet-Unie te helpen groeit

WASHINGTON, 26 AUG. Door de snelle ontwikkelingen van de afgelopen week is in de Verenigde Staten het debat over hulp aan de Sovjet-Unie heropend. Volgens voorstanders moeten nieuwe reactionaire coups door hulp worden voorkomen. Afgevaardigde David Obey, een invloedrijk lid van de begrotingscommissie, zei dat de VS snel moeten helpen om de democratisering in de Sovjet-Unie te ondersteunen. “Als we nu niet handelen, worden we deel van het probleem in plaats van deel van de oplossing”, zei hij.

President Bush en zijn kabinetsleden willen de zaak eerst nog eens aanzien. “Er moet heel wat gebeuren voor we kunnen beginnen (met hulp)”, zei Bush afgelopen zaterdag bij zijn vakantieverblijf in Kennebunkport. “Er kan een manier zijn waarop we met geld kunnen helpen. Maar eerst moeten we hervormingen zien in de Sovjet-Unie. We moeten weten wie we voor ons hebben in die ministeries.”

Volgende week donderdag komen vertegenwoordigers van de groep van zeven rijkste geïndustrialiseerde landen in Londen bijeen om te praten over hulp aan de Sovjet-Unie. Tegelijkertijd zal de Britse premier Major president Bush in Kennebunkport opzoeken. Afgelopen weekeinde sprak Bush al met de Canadese premier Mulroney.

De kwestie van economische hulp kwam deze zomer in Amerika op de politieke agenda door de "Grand Bargain', een grootscheeps hulpplan dat door Amerikaanse deskundigen en door Sovjet-economen aan de Harvard-universiteit werd uitgewerkt. Toen president Gorbatsjov met een geheel eigen, zacht hervormingsplan kwam, konden president Bush en andere regeringsleiders economische hulp gemakkelijk afwijzen. Door de bevriezing van de begroting hebben de VS weinig geld voor onverwachte gebeurtenissen.

Volgens de Grand Bargain zou Amerika drie miljard dollar per jaar moeten bijdragen. Robert Blackwill van de Harvard-groep gaf afgelopen juni toe dat de Grand Bargain onder de toenmalige omstandigheden en bij Gorbatsjovs geringe bereidheid tot hervormen niet kon worden uitgevoerd. Nu is Javlinski, een van de bedenkers van de Grand Bargain, lid geworden van het comité dat een nieuwe Sovjet-regering moet vormen, zodat de Amerikaanse planners zich in hun voornemen tot grootscheepse hulp gesterkt voelen.

De Amerikaanse regering is in ieder geval bereid tot humanitaire hulp. De Sovjet-Unie ontvangt al een miljardenkrediet voor de aankoop van graan maar waarschijnlijk zal er meer loskomen. “We zullen de mensen daar niet laten verhongeren”, zei de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, James Baker, gisteren voor de televisie. “We zijn waarschijnlijk bereid te helpen, als er deze winter grote humanitaire behoeften zijn in de Sovjet-Unie”, zei minister van Defensie Cheney.

Prof. Stephen Cohen van de Princeton universiteit waarschuwde in de Washington Post dat het Westen mededogen moet hebben met de Sovjet-Unie. “Er zijn heel wat wanhopige mensen die zich diep gekwetst voelen. Als deze mensen door democratie of door de vrije markt achteruitgaan, zullen ze zich wenden tot despoten”, zei hij.

Het valt president Bush en zijn medewerkers moeilijk de ontwikkelingen in de Sovjet-Unie bij te houden. Bush, die zelfs tijdens zijn golfspel van de ontwikkelingen in de Sovjet-Unie op de hoogte wordt gehouden, wilde niet meer op alles commentaar geven. Hij zei dat het nieuws van hole tot hole veranderde.

De grootste vraag is wie in de Sovjet-Unie het voornaamste contact wordt voor de VS. De veiligheidsadviseur van het Witte Huis, Brent Scowcroft, zei gisteren dat Gorbatsjov nog als de gezaghebbende man wordt beschouwd. “De situatie verandert heel, heel snel”, zei hij. “Er zijn heel wat bewegingen in alle richtingen. Ik denk dat voor het moment het constitutionele hoofd van de Sovjet-Unie en daarom degene met wie de Verenigde Staten diplomatieke relaties hebben, president Gorbatsjov is.”

Over het juiste aanspreekpunt in de Sovjet-Unie is al langer discussie in de Amerikaanse regering. Na het Unie-verdrag waarbij macht wordt overgedragen aan de Sovjet-republieken, worden ook de bevoegdheden tot het voeren van buitenlandse beleid verdeeld. “Ik heb geweldig veel medelijden met het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken”, zei Sovjet-deskundige Dimitri Simes afgelopen vrijdag over de diplomatieke puzzel die dat oplevert.

Anderhalf jaar geleden al bepleitte Robert Gates, de verbindingsman voor de CIA in het Witte Huis, dat de Russische president Jeltsin meer aandacht moest krijgen. President Bush staat open voor Jeltsin en prijst hem, maar Bush houdt nog steeds instinctief vast aan Gorbatsjov.

Afgelopen zaterdag prees hij Gorbatsjovs aftreden als secretaris-generaal van de communistische partij. De donderdag daarvoor had hij ook veel goede woorden voor Gorbatsjov, terwijl een ongenoemde “hoge functionaris” uit zijn gevolg bittere kritiek uitte op Gorbatsjovs benoeming van generaal Moisejev tot minister van Defensie. Bush verbood daarop zijn stafleden zich publiekelijk uit te laten over de ontwikkelingen, zodat ze niet de indruk zouden wekken de binnenlandse ontwikkelingen in de Sovjet-Unie te beïnvloeden. De benoeming van Moisejev is inmiddels onder druk van Jeltsin ongedaan gemaakt.

Met diplomatieke erkenning van de Baltische staten wil president Bush wachten tot het Sovjet-parlement vandaag naar verwachting de afscheiding goedkeurt. De Verenigde Staten hebben de inlijving van de Baltische republieken in de Sovjet-Unie nooit erkend maar anderzijds zijn er geen politieke contacten met die staten. “Het praktische feit is dat de controle over de Baltische staten in legale en in militaire zin bij de Sovjet-Unie ligt”, zei Scowcroft. Cheney voorspelde dat Amerika spoedig tot erkenning zal overgaan.

De nieuwe Amerikaanse ambassadeur in Moskou, Robert Strauss, heeft inmiddels zijn geloofsbrieven aangeboden aan president Gorbatsjov met wie hij drie kwartier heeft gesproken. Ook heeft hij overleg gepleegd met Boris Jeltsin. Strauss, een kopstuk uit de Democratische partij, verweerde zich tegen kritiek dat hij geen Sovjet-expert is. “Ik ben een mensenkenner”, zei hij. “En ik voel dat er hier iets in de lucht hangt.”

Vandaag heeft het weekblad Newsweek geopenbaard dat de CIA de coup twee dagen van te voren heeft voorspeld. De Amerikaanse regering sloeg er geen acht op. Onder anderen senator De Concini van de commissie voor Inlichtingenzaken zegt dat. “De Amerikaanse inlichtingendiensten wisten dat het zou gebeuren. Maar niemand wilde het geloven.”