Utrechts plein kampt met overlast van straatjeugd

UTRECHT, 24 AUG. Met grote precisie, bijna met liefde vegen twee Marokkaanse leerlingen van de Utrechtse basisschool St. Thomas à Villanova een hoopje glasscherven op een blik en kieperen het in een vuilnisbak. Hun werk zit er op; het H.J. Schimmelplein, hun schoolplein, is weer schoon. De volgende dag mogen twee klasgenootjes het corvee doen.

Minder onschuldig zijn de activiteiten van een groep opgeschoten Marokkaanse jongens die al enige tijd overdag - maar ook 's nachts - rondhangen op dit plein in Utrecht-West. Vorige week sloeg de vlam in de pan. Met het oplopen van de temperatuur was er meer volk op straat, werd er meer gedronken en was er dus meer lawaai. Een poging van agenten om de groep te kalmeren viel verkeerd en daarmee was een confrontatie onvermijdelijk. In het nauw gebracht grepen de agenten naar hun vuurwapen en losten een waarschuwingsschot. Daarna werd het rustig. Acht jongens werden aangehouden, waarvan er één nog in hechtenis zit. Diezelfde week kreeg de Utrechtse politie elders in de stad tot twee keer toe een regen van bierflesjes te verwerken, eveneens afkomstig van Marokkaanse jongeren.

De 71-jarige mevrouw Zeeland (haar echte naam wil zij niet vermeld hebben) aarzelt even of ze de verslaggever zal binnenlaten, want haar man is naar de kapper. “We hebben hier bijna 28 jaar fijn gewoond en we hebben hier veel aan opgeknapt. We hebben er wel over gedacht om te verhuizen, maar wie wil ons huis nu nog kopen? En je kunt toch niet voor die lui je huis uit gaan? Als ik iemand op bezoek krijg, veeg ik de straat maar, want je schaamt je dood.”

Om één uur 's middags formeert het gezelschap zich, in leeftijd variërend van 18 tot 22, 's avonds voegen de niet-werkloze vrienden zich erbij en dan is het tot diep in de nacht ”feest'. De vaste kern bestaat uit tien tot vijftien man, maar soms zijn het er dertig. Het bier staat in de achterbak van een auto, de muziek gaat voluit en menig flesje belandt op de tegels. “Ze hebben genoeg geld en vervelen zich”, constateert mevr. Zeeland.

Vooral bewoners die zonder dubbele beglazing aan de voorkant slapen, hebben geen leven. “En de ergernis over wat ze uitspoken, hè? Tussen de auto's plassen en spuiten. Bij een buurman zijn z'n banden doorgeprikt. Als je er wat van zegt, dan ben je een slet en een hoer.”

Bij terugkomst van de kapper meldt de heer Zeeland al opgewekt vanuit de gang: ”Die winkelier zei: de volgende keer slaan we hun koppen er af.' Dan ontwaart hij het bezoek. “De straat degradeert, meneer. Ja, correct? En het wonderlijke doet zich voor dat het altijd alleen Marokkanen zijn.” Uit angst voor inbraak gaat het echtpaar Zeeman al tien jaar niet meer met vakantie. “We zorgen dat we 's avonds altijd thuis zijn, om inbraken te voorkomen. Over de politie heeft het echtpaar geen klachten. “Maar het moet een beetje op heterdaad zijn, hè?”

Wijkagent D. Smit werkt nu 8 jaar in dit gebied en is al 16 jaar verbonden aan het wijkbureau Marco Pololaan. De eerste allochtone concentraties in Utrecht waren hier te vinden. Sinds de junks actief uit Hoog Catharijne worden geweerd, verschuift de handel naar de koffiehuizen in dit gebied. Smit heeft met de groep op het Schimmelplein een redelijk contact. Hun leider staat zelfs aan de vooravond van een veelbelovende carrière in de wijk. Smit weigert te geloven dat ”zijn' jongens al aan de spuit zijn. “We hebben dit jaar nog met het wijkbureau tegen ze gevoetbald.” Met lichte schroom vertelt hij dat het Schimmelplein won met 13-1. Het was een leuke wedstrijd. En dan wordt er helemaal niet gescholden, hoor.” Hij is ook een keer met ze naar het strand geweest om een barbecuefeest te houden.

Smit was er niet bij tijdens de clash van vorige week. Vindt hij het niet wrang wat nu gebeurd is? Hij haalt zijn schouders op. “Ik zie dit als een incident”, zegt hij nadrukkelijk. “Tja, die drank, hè? Dit jaar wordt er voor het eerst in de groep stevig gedronken en die avond waren er een paar echt stomdronken. De anderen draaien dan wel mee. Ik wil contact met de groep houden, maar eerst zal de zaak strafrechtelijk moeten worden afgehandeld. Want dit gedrag tolereren we van niemand. En geloof maar niet dat arrestatie ze niks kan schelen, ook al gedragen ze zich heel stoer tegenover de rest van de groep. En denk niet dat we alleen met Marokkanen bezig zijn. Vorig jaar hadden we te maken met een groep in de Cremerstraat, één straat verderop. Dat waren allemaal Nederlandse jongeren.”

Smit wijst er op dat hun collega's in Nieuwegein het afgelopen weekeinde een kleine veldslag hebben geleverd met de vaderlandse jeugd aldaar. “Maar laat duidelijk zijn dat ik het heel erg vind voor de bewoners van het Schimmelplein. Daar moet iets aan gebeuren. Het aanzien van het plein is de laatste jaren geweldig achteruit gegaan en dat rapporteren we ook wel, hoor.”

De wijk heeft mooie plannen bedacht, zoals uitbreiding van de Villanovaschool. De twee D66-wethouders in het gemeentebestuur willen de leegstaande katholieke kerk Onze Lieve Vrouwe van Goede Raad aan het Schimmelplein als monument handhaven, ofschoon “niemand weet waarom”, aldus de reactie uit de wijk. Alleen al een voorlopige restauratie kost bijna een miljoen gulden. Sinds de kerk leegstaat is zij in verval geraakt. Meestal hangen of zitten de jongeren tegen de kerkmuren. Sinds dit weekeinde zitten op de gepantserde ingang van de kerk stickers waarmee extreem-rechts Utrecht voor de Utrechters opeist. Marokkaanse jongeren komen al vele jaren op het plein bijeen, weet het echtpaar Zeeland. En sinds de sluiting van hun kerk is de overlast pas echt begonnen.

De jongeren zelf zijn terughoudend met hun commentaar. “Daar is de directie”, wijzen ze naar twee kameraden, die ongemakkelijk kijken, want de eigenlijke leider is afwezig. Op de grond liggen glasscherven. Namen worden niet genoemd. “De meesten van ons wonen hier al meer dan tien jaar. Voor ons is hier niks te doen. De buurthuizen zijn voor de kleine kinderen. Voor ons is er twee uur in de week krachttraining. Wij zijn de enige buurt in Utrecht zonder clubhuis.”

Op de klachten over hun gedrag reageren ze met verongelijkte blik. “Dat is overdreven, de mensen komen niet naar ons toe en de politie gedraagt zich irritant. Nu hebben we een keer iets teruggedaan.” Een jongen loopt met lege bierflesjes in zijn handen naar een auto en komt met volle terug. Iemand steekt zijn flesje triomfantelijk in de lucht en slaakt een brul. Hij wordt vermanend toegesproken.

I. Nierop is afdelingshoofd tiener- en jongerenwerk van de Stichting Welzijn West-Utrecht. Haar rayon telt met vijf centra de hoogste welzijnsgraad van de stad. Maar Lombok en omgeving neemt ook de eerste plaats in op de achterstandslijst. “Ook de jongens van het Schimmelplein komen bij ons over de vloer. We zijn trouwens bezig de krachttraining uit te breiden. Maar het is niet zo dat je ze met meer contacten automatisch op het goede spoor krijgt. Je moet bekijken wat je met de individuen in zo'n groep kunt bereiken. De jongens moeten wel iets willen doen; niet alleen drinken en ontmoeten, want daarvoor zijn er cafés.”

Utrecht-West telt 4.000 jongeren tussen 11 en 22 jaar, van wie ruim een kwart Marokkaans of Turks is. “We kennen hier nu vier straatgroepen. In totaal zal het om zo'n 40 tot 60 jongens gaan. Ik vind dat erg meevallen”, aldus Nierop. Zij bepleit een nauwere samenwerking tussen bewonersgroepen, welzijnswerk, politie en onderwijs. “Ik wil ook de contacten met de moskeeën aanhalen. Daar bestaat nog enige huiver voor, maar dáar zitten vaak de vaders van die jongens. Daarbij zou ook de gemeente wel enige ondersteuning mogen geven.”

In reactie op de ongeregeldheden heeft welzijnswethouder F. van der Sluijs inmiddels laten weten dat hij geen nieuwe maatregelen overweegt.