SPOREN

Spoor & trein. Feiten, ontwikkelingen en actualiteiten in binnen- en buitenland redactie Carel van Gestel 152 blz., geïll., De Alk 1991, f 49,90 ISBN 90 6013 503 2

Uitgeverij De Alk, die is gespecialiseerd in (foto)boeken over verkeer en vervoer, liet vorig jaar het eerste deel verschijnen van wat kennelijk een reeks jaarboeken over spoorwegen moet worden. Dat idee is niet slecht; het railvervoer staat in West-Europa meer dan ooit in de belangstelling als alternatief voor de auto. De titel van de nieuwe serie, Spoor & trein. Feiten, ontwikkelingen en actualiteiten in binnen- en buitenland, lijkt me echter wat ongelukkig gekozen: alsof spoor iets anders is dan trein (het verschil daartussen is alleen iets voor fijnproevers), feiten iets anders zijn dan ontwikkelingen, en ontwikkelingen iets anders zijn dan actualiteiten.

Blijkbaar duidt de ondertitel van het jaarboek erop dat de redactie zich het recht voorbehoudt ook artikelen plus foto's op te nemen die eigenlijk qua inhoud net zo goed in de editie van volgend jaar of het jaar daarop zouden kunnen staan. Zo had het eerste deel uit 1990 uitgebreide, rijk geïllustreerde hoofdstukken over de Italiaanse, de Nederlandse en de Tsjechische spoorwegen omdat die in 1989 honderdvijftig jaar bestonden. Het jubileum dient daarbij dus als kapstok om er een algemeen portret van deze spoorwegbedrijven aan op te hangen. Op zichzelf is dat niet verkeerd; het verwatert alleen enigszins het jaarboekkarakter, dat zijn waarde toch ontleent aan het belichten van opvallende ontwikkelingen gedurende het jaar in kwestie.

Het nu verschenen tweede deel in de reeks lijdt nog veel meer aan dit euvel, hoe fraai het boek ook mag zijn uitgevoerd. Er staat een uiterst informatief hoofdstuk in over de bouw van de Kanaaltunnel, die zijn voltooiing nadert (deel 1 had een soortgelijk artikel over de bouw van de Willemstunnel in Rotterdam), bij uitstek een goed onderwerp voor een jaarboek. Een (foto)verslag van een vorig jaar gemaakte treinreis door Polen en de Baltische republieken naar Leningrad is eveneens tijdgebonden omdat daar ook op spoorweggebied ongetwijfeld grote veranderingen te verwachten zijn - neem alleen al de mogelijkheid dat de Baltische landen te zijner tijd eigen spoorwegbedrijven zullen stichten. Maar verder heeft de inhoud iets weg van een grabbelton, die is gevuld met stukken en foto's die toevallig het bureau van de samensteller passeerden.

Dat een hoofdstuk is gewijd aan de spoorwegen in Twente omdat die er in 1990 honderdvijfentwintig jaar lagen, valt nog te verdedigen. Het grote materieeloverzicht van de Belgische Spoorwegen daarentegen staat er alleen maar in omdat vorig jaar de Nederlandse Spoorwegen aan de beurt waren (ik voorspel voor volgend jaar een stuk over Luxemburg). De beschouwing over het baanonderhoud bij de NS is van een tijdloze schoonheid. Een aanzienlijk deel van de foto's in het algemene jaaroverzicht heeft gemeen dat ze in 1990 zijn genomen zonder dat er een duidelijke aanleiding voor was. Een truttig bijschrift moet dit gebrek opheffen: ""We hebben er misschien niet bij stilgestaan, maar ook in 1990 werd in weer en wind gewerkt aan het spoor en gewaakt over onze veiligheid.''

Gebeurde er in 1990 dan niets dat opname in een jaarboek rechtvaardigde? In Frankrijk kwam de TGV Atlantique in bedrijf, met aanzienlijke verbeteringen in vergelijking met de "oude' TGV Sud-Est. In Berlijn werd koortsachtig gewerkt aan het herstellen van de talloze verbroken railverbindingen tussen de beide stadsdelen. De Britse spoorwegen zijn ver gevorderd met het elektrificeren van de East Coast Main Line van Londen naar Edinburgh, een inhaaloperatie met ingrijpende gevolgen voor de dienstregeling. Ik ben ervan overtuigd dat de serie aan betekenis zou winnen als ze zulke feiten, ontwikkelingen en actualiteiten op de voet zou volgen.

Voor wie echter geen verdere eisen stelt dan wat wetenswaardigheden lezen en plaatjes kijken, is Spoor & trein waarschijnlijk wel een aangenaam bladerboek. Als tenminste iemand de af en toe opduikende oubolligheden uit de tekst zou verwijderen, zoals: ""Reizigersmaterieel in diepe rust heeft geen oog voor het nachtelijk uitstapje van de fotograaf.'' Of: ""Het geheel zwelt aan tot een staccato, een klankfeest van stoomgeluid. Langzaam ebt het weg, terwijl de loc van de serie OL 49 in de ochtendnevel verdwijnt, een diepe indruk achterlatend.''