Russische president vervanger van Gorbatsjov; Jeltsin dicteert politiek

MOSKOU, 24 AUG. De Russische president, Boris Jeltsin, heeft na de mede door hem afgewende staatsgreep deze week nu ook de macht in de gehele Sovjet-Unie in handen gekregen. Hoewel Gorbatsjov formeel president blijft, is hij met Jeltsin overeengekomen dat deze hem voortaan in zijn afwezigheid automatisch zal vervangen als president van de unie. Gorbatsjov heeft dit gisteren bekend gemaakt in zijn eerste toespraak tot het Russische parlement sinds zijn terugkeer in Moskou donderdagmorgen.

Onder druk van de Russische president heeft Gorbatsjov gisteren bovendien de ruim een half jaar geleden door hem ontslagen minister van binnenlandse zaken Vadim Bakatin benoemd als chef van de KGB en een aantal aan Jeltsin loyale mensen aangesteld op het ministerie van defensie.

De afspraak die Jeltsin en Gorbatsjov gisteren hebben gemaakt, is niet conform de grondwet van de Sovjet-Unie. Daarin staat dat de federatieve staat een eigen vice-president dient te hebben. Jeltsin is slechts het wettig gekozen staatshoofd van een der deelstaten. Rusland is weliswaar de grootste Sovjet-republiek, maar vertegenwoordigt niet meer dan de helft van de Sovjet-Unie. Door de afspraak kan het parlement van de unie bij afwezigheid van de Sovjet-president uitgeschakeld worden.

Tijdens zijn ontmoeting met de Russische volksvertegenwoordiging maakte Gorbatsjov tevens bekend dat hij Vadim Bakatin heeft benoemd tot nieuwe chef van de KGB. Eergisteren had hij al twee nieuwe directeuren bij de staatsveiligheidsdienst aangesteld. Bakatin was tot begin december 1990 minister van binnenlandse zaken, maar werd toen onder druk van de conservatieven vervangen door de Letse KGB'er Boris Pugo, vermoedelijk een der sleutelfiguren bij de staatsgreep. Bakatin keerde daarna terug als lid van de Nationale Veiligheidsraad die Gorbatsjov begin dit jaar formeerde. Hij bleef aldus een van de vertrouwelingen van de president. Deze week speelde Bakatin een belangrijke rol als intermediair tussen het staatshoofd en de Russische leiding rond Jeltsin.

Ook de top van de krijgsmacht heeft Gorbatsjov gisteren geheel vervangen. De donderdag tot minister van defensie benoemde generaal Michail Mojsejev werd gisteren daarom alweer ontslagen. Mojsejev, die een weifelachtige rol zou hebben gespeeld tijdens de coup, is vervangen door Aleksandr Sjaposjnikov. Generaal Sjaposjnikov, tussen 1988 en 1990 commandant van leger en luchtmacht in de DDR, heeft deze week daadwerkelijk geweigerd de bevelen van het coup-comité uit te voeren.

Als vice-premier heeft Gorbatsjov generaal Oleg Gratsjev aangewezen. Gratsjev is commandant van de parachutisten uit Rjazan, die op de eerste dagen de zijde van Jeltsin kozen. Tot chef-staf van de krijgsmacht, een functie die eveneens door Mojsejev werd vervuld, werd generaal Vladimir Lobov geïnstalleerd. Lobov, ooit militair commandant van het Warschaupact, was tot nu toe onderminister van defensie naast maarschalk Dmitri Jazov, een van de acht leden van de junta. Jazovs mede-putschist minister van binnenlandse zaken Boris Pugo werd tezelfdertijd vervangen door Viktor Barannikov, voormalig minister van binnenlandse zaken van Rusland en vertrouweling van Jeltsin.