Loopgravenoorlog tussen dierenpark en Apeldoornse wijk; Brulapen storen villabewoners

APELDOORN, 24 AUG. De Raad van State moet er zo langzamerhand moedeloos van worden: weer een nieuwe ronde in de strijd tussen de villabewoners en de apen. Bewoners van de Apeldoornse wijk Berg en Bos trokken onlangs ten strijde tegen de hinderwetvergunning die de gemeente Apeldoorn aan het bij de villawijk gelegen dierenpark Apenheul had verleend. De Raad van State kwam twee weken geleden gedeeltelijk aan hun grieven tegemoet: Apenheul mag in de toekomst maximaal 400 in plaats van de gewenste 576 apen huisvesten en moet een eiland voor gibbon-apen ontruimen.

Het is de zoveelste slag in de tien jaar oude juridische loopgravenoorlog tussen de Apenheul en de villabewoners, die bezwaar hebben tegen de “ongebreidelde expansiedrift” van het dierenpark. “Ze slagen erin ons aan alle kanten te blokkeren”, zegt adjunct-directeur J. van Linge van de Apenheul. “We hebben nu ongeveer 350 apen, maar het is moeilijk bij te houden omdat ze zich zo enthousiast voortplanten. Bij dat maximale aantal van 400 apen maakt men geen onderscheid tussen gorilla's of pigmee oeistities, die bij hun geboorte niet groter zijn dan een tuinboon. De wijkbewoners hanteren de logica: hoe meer apen, hoe meer bezoekers, hoe meer overlast. Maar wat maakt het nou uit, 19 of 20 gorilla's?”

Een andere kwestie vormen de gibbons, die hun territorium met gebrul plegen af te bakenen en daarmee sommige wijkbewoners slapeloze nachten bezorgen. Van Linge: “'s Nachts moeten ze inderdaad in het nachthok, maar soms krijg je een gibbon niet naar beneden, al zet je de hele trucendoos open. Moeten we zo'n aap dan met een verdovingsgeweer uit de boomkruin schieten?” Hoewel hij toegeeft dat de gibbon een rumoerige aap is, kan Van Linge zich toch niet voorstellen dat ze voor echte overlast zorgen in Berg en Bos, dat op enkele honderden meters van de Apenheul ligt.

Apeldoorn is het hardnekkig verzet van de bewoners van haar "Goudkust' zo langzamerhand beu. “Zo zie je maar, a-sosiejaal is niet e'bonden an buurte, rang of stand”, schreef een Apeldoornse columnist deze week in het plaatselijke dialect. “Ze maken tegen alles bezwaar, zowel tegen de problemen als tegen de oplossingen”, zegt een gemeente-ambtenaar.

De Apenheul is een unieke dierentuin, omdat de primaten in familieverband op eilandjes leven en dwergaapjes zich tussen de bezoekers kunnen mengen. Een formule die vanaf 1971 een toenemend aantal dagjesmensen trok. De vete tussen bewoners van de wijk Berg en Bos en de Apenheul begon echter pas in 1981, nadat bij een brand in een apenhuis 38 dwergaapjes en 8 slingerapen het leven lieten. “Toen al die apen gegrilld werden - ik maak nu een grapje, maar dat was echt heel zielig - kwamen er door de publiciteit enorme bezoekerspieken. Het was voor ons bewoners een ramp: overal auto's in de wijk, picknicken op onze stoepen, mensen die gebruikte luiers in onze achtertuinen gooiden”, zegt A. van den Bos, die optreedt als woordvoerder voor een groep bewoners van Berg en Bos.

Hoewel er een parkeerplaats werd gebouwd, hebben Van den Bos en de zijnen sindsdien bij de Raad van State geprocedeerd tegen elke stap die de gemeente ten gunste van de Apenheul nam. Met enig succes, omdat de Apenheul aanvankelijk zonder hinderwetvergunning opereerde en het uit 1948 stammende bestemmingsplan voor de Westrand van Apeldoorn niet voorzag in de bouw van een apentuin met een half miljoen bezoekers per jaar. De gemeente Apeldoorn kreeg van de Raad van State daarom opdracht een nieuw bestemmingsplan te maken. Dat bestemmingsplan had er al in het najaar van 1987 moeten liggen, maar is nog steeds in voorbereiding.

Tot het nieuwe bestemmingsplan is goedgekeurd, mag de Apenheul niets bouwen. Terwijl het volgens Linge toch tijd wordt voor een aantal moderniseringen, die niets met uitbreiding te maken hebben: “We willen geen extra terrein, geen extra apensoorten en geen extra bezoekers.” Wel is er behoefte aan een nieuwe ingang, meer kantoorruimte en een educatief lokaal voor scholen. Ook zijn er plannen voor een "Gorillaseum', een tunnel die onder het gorilla-eiland doorloopt, en een zogeheten "Tree-top walk', een soort hangbrug die bezoekers op gelijke hoogte brengt met de meestal in boomtoppen verblijvende dwergaapjes.

Wanneer de Apenheul toch heimelijk probeert iets te bouwen, kan ze rekenen op de zeer nauwlettende aandacht van omwonenden. In 1987 begon men bijvoorbeeld met de aanleg van een gracht voor een tweede gorilla-eiland. Dat was nodig omdat de dochters van gorilla Bongo volwassen werden en op die leeftijd de clan verlaten bij wijze van natuurlijke incest-bescherming. De aanleg van de gracht geschiedde 's nachts onder schijnwerpers, wellicht om nieuwe protesten te voorkomen. Tevergeefs: binnen enkele dagen stond Van den Bos 's avonds op een keukentrapje met een videocamera bewijs te verzamelen tegen de naar zijn mening illegale bouwactiviteiten van de Apenheul. De gemeente legde aanvankelijk de bouw stil, maar de Apenheul kreeg ten slotte gelijk: het oude bestemmingsplan van 1948 bevatte geen bepalingen tegen de aanleg van een gracht.

Voor de Apenheul is het wachten nu op het nieuwe bestemmingsplan. De procedure kan nog lang duren, aldus Th. van Luyk, beleidsmedewerker ruimtelijk beheer. “We krijgen nu de hele molen van voorontwerpen, inspraakrondes en kroonberoepen. Als er wordt geprocedeerd, kan dat nog wel drie jaar duren.” Van Linge is pessimistisch: “Ik denk dat er nog heel wat leeuwen en beren op de weg liggen, voordat we kunnen bouwen.” Een voorspelling die door bewoner Van den Bos wordt bevestigd: “Natuurlijk zijn we van plan het komende bestemmingsplan zeer kritisch onder de loep te nemen.”