Euripides' Medea na 24 eeuwen nog eigentijds

Medea, tragedie van Euripides. Hoorspel in twee delen. Deel 1, zaterdag, Radio 4 22.00-23.00u.

De Medea uit 431 v. chr. mag dan niet gelden als het beste werk van de dichter Euripides (met die eer strijkt de Bacchanten), het is zeker zijn populairste tragedie en waarschijnlijk het meest gespeelde stuk uit de oudheid (zo werd het in 1989 nog opgevoerd door de toneelgroep Amsterdam).

Dit komt vooral door de simpele eenvoud van het verhaal: Medea geeft alles op voor Iason, wordt aan de kant gezet en neemt op verschrikkelijke wijze wraak door iedereen te vermoorden die zich met haar man inlaat. Als het stuk eindigt, staat Iason er net zo belabberd voor als Medea aan het begin.

Vaak meent men in de Medea een soort "feminisme avant la lettre' aan te treffen en ook dit is een belangrijke oorzaak voor de populariteit van het stuk. Of de Medea nu pro-vrouw is of niet (een omstreden kwestie), een feit is dat Euripides als eerste een vrouw liet opkomen voor zichzelf. De Antigone (442 v.chr.) en Elektra (?) van Sofokles vechten immers voor hun broers. Onder de grootheden die zich hebben laten inspireren door de Medea was ook Pier Paolo Pasolini, maar de vermeende feministische inslag krijgt bij hem weinig aandacht. Zijn Medea uit 1970 richt zich vooral op de bloederige kant van het verhaal en we zien een moordende en slachtende Maria Callas die bezwaarlijk kan zijn bedoeld als reclame voor de vrouw.

Het hoorspel waarvan de KRO vanavond de eerste helft uitzendt, neigt naar de "feministische' interpretatie. De tekst is die van Pé Hawinkels, de geniale vertaler van o.a. Brecht en Thomas Mann, wiens vriendschap met Herman Brood de zanger enige beroemde teksten zou opleveren. Hawinkels vertaalde ook de Antigone en de Elektra (voor het Publiekstheater) en zou zeker meer klassiek toneel hebben bewerkt als hij niet zo vroeg was overleden.

Hawinkels heeft de dialogen vrij letterlijk weergegeven, maar de koren deels vervangen door eigen poëzie. Deze ingreep in de meer dan 2000 jaar oude tekst gold in 1977 nog als heiligschennis, waardoor Hawinkels niet in aanmerking kwam voor de Nijhoffprijs. Nu echter wordt algemeen erkend dat het stuk door deze ingreep veel meer vaart krijgt en dat het "alledaagse' taalgebruik van Hawinkels het verhaal slechts ten goede komt. Het consequente succes van zijn vertalingen op de planken is hiervoor het bewijs.

Hawinkels stierf kort na het voltooien van de Medea. Hij werd na een week gevonden boven de krant waarin de dood van Elvis Presley was aangekondigd. In de Medea dichtte Hawinkels: “De onwrikbaarste wetten zijn ontwricht:-de rots is vloeibaar en het water vast,-verloren is het heilig evenwicht.”