Zuivering

Edoeard Sjevardnadze heeft voorgesteld om de doden die er bij de coup zijn gevallen, te begraven in de muren van het Kremlin. “Als er geen plaats is, zijn er genoeg graven om te ontruimen”, heeft Sjevardnadze erbij gezegd.

Het kan zijn dat ik een morbide geest heb, maar in zo'n geval vraag ik mij onmiddellijk af wie straks de slachtoffers zullen worden van de grafzuivering. Het zal, zo voorspel ik, beslist niet eenvoudig zijn een verantwoorde keuze te maken in deze galerij van gestorven Karpatenkoppen.

Voor een goed begrip van de problemen die zich bij de selectie kunnen voordoen, is het belangrijk te weten dat er verschillende soorten graven zijn op het Kremlin. Het wordt niet zo genoemd, maar ook hier heb je gewoon eerste, tweede, derde en zelfs vierde klasse.

De oudste graven van het Kremlin liggen bij de Nicol'skiye Poort. Hier bevinden zich onder meer de 238 overblijfselen van de slachtoffers die in 1917 zijn gevallen bij de gevechten in Moskou. Het zou bepaald onredelijk zijn om deze ongelukkigen daar weg te halen, want ze kunnen moeilijk verantwoordelijk worden gesteld voor de latere catastrofes. Ook ligt hier John Reed, de schrijver van het spannende boek Ten days that shook the world. Hij stierf schuldeloos in 1920 tijdens een griepepidemie, dus laat ook hem maar liggen waar hij ligt.

In 1925 is men begonnen de as van de overleden kameraden in de muren van het Kremlin te metselen. Iedere urn werd afgesloten met een granieten plaat, waarop in gouden letters de naam van de dode staat. Op die manier zijn Lenins vrouw en Lenins zuster opgeborgen. Maar laten we eerlijk zijn: verwantschap is onvoldoende reden om zo maar iemands as te verwijderen. Over de urnen van kosmonaut Gagarin en die van Tsjoekov, de maarschalk die in de Tweede Wereldoorlog de Duitsers versloeg, kan geen discussie mogelijk zijn. Die mogen blijven.

Gorki zou vervangen kunnen worden door Pasternak, hoewel Pasternak tegenwoordig vredig in Pereldelkino ligt. Twijfelgevallen zijn: Karpinski, Koersjatov en Ordzhonikidze. Karpinski is als hoofd van de Sovjet Akademie, een van de ergste verkrachters van de wetenschap geweest. Koersjatov was de vader van de Russische atoom- en waterstofbom, maar je zou kunnen volhouden dat deze wapens voor een zeker evenwicht in de wereld hebben gezorgd. Ordzhonikidze ontpopte zich in de jaren dertig als minister van industrie tot een vreselijke schurk, maar hij heeft Botwinnik eens een privé-auto gegeven, zodat ik als schaker geneigd ben hier genade voor recht te laten gelden.

Een apart geval is dat van William "Big Bill' Haywood, een Amerikaanse communist van het eerste uur. De ene helft van zijn stoffelijk overschot zit in de muur van het Kremlin, de andere helft is begraven in Chicago. Nemen wij zijn urn weg, dat wordt er niet veel gewonnen.

Achter de muren is nog een apart stukje grond gereserveerd voor twaalf zware jongens: Andropov, Boedjonni, Brezjnev, Dzerzjinski, Frunze, Kalinin, Soeslov, Stalin, Sverdlov, Tsjernenko, Vorosjilov en Zjadanov. Steek nooit een vinger in een van deze graven, want dan ben je hem beslist kwijt. Als u het mij vraagt zou Stalin straks wel eens een van eerste afvallers kunnen zijn. En hetzelfde geldt voor Dzerzjinski, oprichter van de KGB, wiens standbeeld gisteren werd neergehaald. De zieligste van dit rijtje is Frunze, eens de opvolger van Trotski als opperbevelhebber van het Rode Leger. Frunze werd in 1925 ziek, kreeg de opdracht van het Politburo om zich te laten opereren en stierf vervolgens een tikje verdacht onder het chirurgenmes.

En dan is er nog het mausoleum, waar Lenin gebalsemd en wel ligt te rotten. Vroeger lag Stalin nog naast hem, maar die is in 1961 naar de tweede klasse verhuisd. Ik pleit ervoor om Lenin te laten voor wat hij is: een ijskoude mummie die onmiddellijk in elkaar zou schrompelen als iemand de stekker uit het stopcontact haalt. Is er een mooier symbool voor het communisme denkbaar?

Volgens de berichten zijn er bij de coup vier doden gevallen. Mijn top 4 ziet er nu zo uit:

1. Stalin; 2. Dzerjinski; 3. Zjadanov en 4. Soeslov. Het zal u misschien zijn opgevallen dat Beria er niet bij staat. Dat klopt. Hij ligt ergens anders begraven.