Riga en Vilnius verbieden de communistische partij

TALLINN-RIGA, 23 AUG. In de Baltische landen is de mislukking van de staatsgreep tegen president Gorbatsjov aanleiding geworden tot actie tegen aanhangers van de couplegers. In Letland en Litouwen is de communistische partij verboden. In de Oekraïne is op de mislukking van de staatsgreep gereageerd met de eis voor de oprichting van een eigen leger.

Het Letse parlement stemde gisteren in Riga in met een verbod van de communistische partij. Bovendien zijn stappen ondernomen om de parlementaire onschendbaarheid op te heffen van twee prominente Letse dogmatici: Alfred Rubiks, de leider van de Letse communistische partij, en Viktor Alksnis, alias de Zwarte Kolonel, de leider van de conservatieve Sojoez-fractie in de Opperste Sovjet van de Unie. Beiden zijn krachtige tegenstanders van het streven naar soevereiniteit en onafhankelijkheid voor Letland en andere republieken. Vice-president Dainis Ivans van Letland zei dat beiden “misdadigers” zijn die zich voor hun rol tijdens de staatsgreep moeten verantwoorden. Tijdens zijn persconferentie zei president Gorbatsjov gisteren tot hilariteit van zijn gehoor dat de enige wereldleiders die zich voor de coup hebben uitgesproken “Gaddafi, (Saddam) Hussein en Rubiks” waren geweest. Volgens Ivans is Rubiks voortvluchtig.

Ook in Litouwen is gisteren de communistische partij verboden. De voorlichtingsdienst van het Litouwse parlement liet gisteren weten dat de communistische partij “een aflegger” is van de Sovjet-partij en dat ze als zelfstandige partij nooit officieel in Litouwen is geregistreerd. Nu is de partij illegaal verklaard.

President Landsbergis dreigde gisteren in een telefoongesprek de pasbenoemde Sovjet-minister van defensie, Mojsejev, dat de Litouwers zich meester zullen maken van hun televisietoren als de Sovjet-troepen zich niet terugtrekken. De Sovjet-troepen in Litouwen hebben zich teruggetrokken uit een aantal gebouwen die ze maandag in de loop van de dag bezetten, maar zijn gebleven in de televisietoren die in januari, ten koste van dertien levens, werd bestormd. Mojsejev heeft Landsbergis toegezegd de zaak aan Gorbatsjov voor te leggen.

Litouwen en Estland hebben gisteren het Westen opgeroepen de onafhankelijkheid van de Baltische landen te erkennen. Landsbergis zei gisteren in een vraaggesprek dat de Balten “gerechtigheid en vrijheid” willen. “Dat betekent voor ons de volledige erkenning, met diplomatieke betrekkingen.”

Ook in Estland hebben de Sovjet-troepen zich inmiddels teruggetrokken uit de maandag bezette gebouwen, al moest in Tallinn premier Savisaar er zelf aan te pas komen voor ze daartoe bereid bleken. Later gisteren nam Savisaar de leiding van een omvangrijke zuivering tegen mensen die zich de voorbije dagen achter de staatsgreep hebben geschaard. Politiechefs en fabrieksdirecteuren werden nog gisteren ontslagen en een pro-Sovjet-radiostation werd gesloten. Overigens zei Savisaar gisteren dat een aantal Sovjet-legereenheden in Estland, inclusief het garnizoen van Tallinn, zich tijdens de staatsgreep loyaal aan de Estse regering heeft verklaard.

De staatsleiding van de Oekraïne heeft zich gisteren onder leiding van president Leonid Kravtsjoek uitgesproken voor de vorming van een eigen Nationale Garde. Ook wil de Oekraïense regering de controle krijgen over de Sovjet-troepen op het grondgebied van de republiek. Het presidium van het parlement eiste de vorming van een “overgangsregering” in Moskou en “diepgaande veranderingen” om in de toekomst een herhaling van de staatsgreep te voorkomen. Ten slotte werd bekendgemaakt dat morgen in Kiev zal worden beraadslaagd over de introductie van een eigen munteenheid, een plan dat al langer bestaat maar dat men heeft laten vallen onder druk van Moskou. (Reuter, UPI, AP)