NELL- BREUNING (1890-1991); Strijdvaardige jezuïet

De jezuïet Oswald von Nell-Breuning, de nestor van de rooms-katholieke sociale leer, is afgelopen woensdag, op 101-jarige leeftijd, in Frankfurt am Main overleden.

Nell-Breuning genoot in Duitsland aanzien door zijn grote inzet voor de Duitse samenleving. De vroegere bondskanselier Helmut Schmidt omschreef de jezuïet kernachtig: “Als theoloog, filosoof, sociale wetenschapper, kortom een vakman van de hoogste soort, streefde hij er met zijn universele persoonlijkheid naar alle specialisering en versplintering op te heffen.”

Oswald von Nell-Breuning werd op 8 maart 1890 in Trier geboren, de stad waar ook Karl Marx het levenslicht zag. Op 21-jarige leeftijd trad hij in 's-Heerenberg in bij de Jezuïetenorde die destijds in Duitsland was verboden. In 1928 werd von Nell-Breuning hoogleraar moraaltheologie aan de filosofisch-theologische hogeschool van zijn orde in Frankfurt.

Hij was mede-auteur van de sociale encycliek Quadragesimo Anno uit 1931 van paus Pius XI. Daarin worden sociale beperkingen aan het privé-eigendom gesteld. Zijn hart ging uit naar de arbeidersbeweging. Vaak heeft hij scherpe kritiek geuit op de sociale-markteconomie, de Duitse vorm van het kapitalisme.

De nazi's legden hem in 1936 een publikatieverbod op en in 1944 werd hij wegens belediging van de nationaal-socialistische staat veroordeeld tot drie jaar tuchthuis en een geldboete.

Na de oorlog manifesteerde Nell-Breuning zich nog meer als een sociaal bewogen theoloog. In 1948 werd hij aan de Universiteit van Frankfurt benoemd tot hoogleraar economische en sociale ethiek.

Hij bleef tot het eind van zijn leven positieve elementen in het marxisme zien. Wie alles van het marxisme afwijst, schreef hij in 1985, bestrijdt ook die opvattingen van Karl Marx die wel juist zijn, en werkt zo mee aan de instandhouding van onrecht.

Bij zijn 100ste verjaardag ontving hij vorig jaar uit handen van president Richard von Weizsäcker het "Grosskreuz des Verdienstordens' van de bondsrepubliek Duitsland. Verder zijn hem tal van eredoctoraten en andere onderscheidingen verleend.