Ik zei: dat overleven jullie niet, ik heb jullie niets te zeggen; "Ik ben niet ingelicht over een bezoek. Waarvoor komen ze?'

Michail Gorbatsjov verscheen gistermiddag in het Sovjet-ministerie van buitenlandse zaken voor zijn eerste persconferentie na zijn bevrijding, om er, soms geëmotioneerd, te vertellen over zijn gevangenschap op de Krim, de staatsgreep zelf en zijn plannen voor de toekomst. Hierbij gedeelten van de letterlijke tekst van Gorbatsjov.

De persconferentie van vandaag wordt gehouden na gebeurtenissen waarvan ik hoop dat ze zich nooit meer zullen herhalen.Ik hoop dat er nooit meer een persconferentie zoals deze hoeft plaats te hebben.

We hebben... een van de moeilijkste tests in de hele geschiedenis van de hervormingen van ons land beleefd. We zijn geconfronteerd met iets heel wezenlijks, zonder overdrijven, met een anticonstitutionele staatsgreep die georganiseerd was door contra-revolutionaire krachten. Het waren mensen die ik heb vertrouwd en zij hebben zich niet alleen ontpopt als tegenstanders van de president, ook als tegenstanders van de grondwet, de bevolking en de democratie.

Op 18 augustus om 4.50 's middags zei het hoofd van de bewakingsdienst tegen me... dat er mensen waren die me wilden spreken. Ik zei: "Ik verwacht niemand' en "Ik ben niet ingelicht over bezoek. Waarvoor komen ze?'

Het hoofd van de bewakingsdienst zei dat hij ook niet wist wie het waren en waarom ze waren binnengelaten. Tichanov, het hoofd van de bewakingsdienst van de KGB, was erbij. Anders hadden mijn bewakers hem er niet doorgelaten. Dat zijn de regels. Het zijn strenge regels, maar noodzakelijk.

Ik besloot uit te zoeken wie ze had gestuurd en pakte een van de telefoons die me in verbinding moesten stellen met verschillende onderdelen van de Sovjet-regering. Ik pakte de telefoon en die deed het niet. Ik pakte een tweede, een derde. Ik pakte een vierde telefoon. Geen van alle (werkte), ze waren allemaal afgesneden. Ik pakte de interne telefoon. Alles was afgesneden. Ik besefte dat deze missie geen gewone missie was.

Onder deze omstandigheden ging ik naar een andere plek. Ik... riep mijn gezin bijeen - mijn vrouw, mijn dochter, en mijn schoonzoon - en vertelde wat er aan de hand was. Ik zei dat de situatie zeer ernstig was en dat ze me zouden proberen te chanteren of me zouden dwingen of zouden eisen dat ik iets zou doen. Alles was mogelijk.

Ik zei tegen Raisa en Irina dat als het ergste zou gebeuren, als het zou gaan om onze politieke koers, ik aan mijn standpunt zou vasthouden en niet door de knieën zou gaan voor chantage of enige druk en geen andere beslissingen zou nemen. Ik vond het noodzakelijk om dit te zeggen. U kunt zich voorstellen waarom - omdat alles kan gebeuren, in het bijzonder voor de leden van mijn gezin. Het hele gezin zei dat dit mijn besluit was en dat zij achter me stonden.

Toen ging ik weg om ze binnen te laten. Ze waren al bezig op eigen gezag binnen te dringen. Ze waren buitengewoon onbeleefd. De president werd een ultimatum voorgelegd en, buiten mij om, aan de vice-president. "Voordat ik vragen moet beantwoorden'.... zei ik, "wil ik jullie vragen, wie heeft jullie gestuurd?' Ze zeiden: Het comité heeft ons gestuurd... het comite dat benoemd is in verband met de noodtoestand. Ik zei: "Wie heeft zo'n comité benoemd? Ik heb zo'n comité niet benoemd. De Opperste Sovjet heeft zo'n comité niet benoemd. Toen bleek dat deze mensen al benoemd waren en dat een decreet van de president nodig was. Ze zeiden: of je vaardigt zo'n decreet uit of je kunt je bevoegdheden overdragen aan de vice-president.

Ze eisten dat ik mijn ontslag zou nemen. Ik zei: "Dat overleven jullie niet...' en ik zei: "Vertel dat maar tegen degenen die jullie gestuurd hebben. Ik heb jullie niets meer te zeggen'.

Ik zei... wat zijn jullie? Jullie gaan morgen een of andere noodtoestand afkondigen. Wat gaan jullie daarna doen? Kijk vooruit, kijk vooruit... twee of drie of vier stappen vooruit. Ik zei: het land zal jullie afwijzen. Ik zei dat dit tot de vernietiging van onze samenleving zou leiden en alles teniet zou doen waar we voor gevochten hadden.

Maar dit is een gesprek van doofstommen. De auto's werden al gestart. Ik kon zien dat ze klaar waren... Je kunt ze vertellen dat ik categorisch weiger om met jullie zaken te doen... Dat zei ik tegen ze en dat was het einde van het gesprek.

Mijn 32 bewakers bleven tot het einde bij me. Ze besloten te blijven en ze verdeelden onderling de verdedigingstaken.

Ik werd in staat gesteld om eten te bestellen. De hele tijd was ik ervan overtuigd dat dit een volkomen onverantwoordelijke en blinde politieke koers was, en dat ze niet zouden standhouden, dat ze niet erg lang zouden blijven.

Tweeënzeventig uur van totale isolatie - ik vermoed dat er alles aan werd gedaan om mij psychologisch te verzwakken. Het was zwaar.

Elke dag, 's morgens en 's middags, eiste ik... dat mijn communicatiecontact zou worden hersteld en dat er onmiddellijk een vliegtuig zou worden gebracht zodat ik naar Moskou kon terugkeren en weer aan het werk kon gaan.

Na hun persconferentie (van Janajev) voegde ik daar de eis aan toe dat ze de aankondiging over mijn gezondheid zouden intrekken. Hoe konden deze mensen spreken over mijn slechte gezondheid? Hun eigen handen trilden de hele tijd.

Hoe kreeg u informatie in uw datsja?

Alles was afgesloten, maar we vonden enkele oude ontvangers in de bediendenvertrekken en waren in staat antennes op te stellen. We slaagden erin enkele zenders te ontvangen en ontdekten wat er gaande was. We ontvingen de BBC het best van allemaal, (Radio) Liberty, daarna de Voice of America.

De republieken zelf stelden zich afwijzend op en wat dat betreft moet ik zeggen dat ze een principiële positie innamen, en in het bijzonder ons Russische parlement, onze Russische afgevaardigden, de Russische regering. En de leidende rol werd gespeeld door de president van Rusland, Boris Nikolajevitsj Jeltsin.

(applaus)

Ik moet zeggen dat we onze erkentelijkheid moeten betuigen aan het principiële standpunt dat de Moskovieten en de bevolking van Leningrad en vele anderen innamen. Toen het duidelijk werd dat Rusland een onverzoenlijke positie had ingenomen, evenals de bevolking van Rusland en de andere republieken, en dat het leger niet aan hun kant stond, begonnen ze in paniek een uitweg te zoeken. Mij werd gezegd dat een groep van samenzweerders met het presidentiële vliegtuig naar de Krim kwam om de president te vragen met hen naar Moskou terug te keren. Toen ze kwamen zei ik: stop ze in het huis, stel ze onder bewaking en vertel hun dat ik erop sta dat niets besproken wordt totdat we dat op regeringsniveau kunnen doen.

Daarna ging ik aan het werk. Ik gaf aanwijzingen aan (staf-chef van de gewapende strijdkrachten, generaal Michail A.) Mojsejev om het leiderschap op zich te nemen, het ministerie van defensie... om alle troepen onmiddellijk naar hun barakken te laten terugkeren. En ik beval dat de minister van defensie (Dmitri T.) Jazov van zijn positie verwijderd en gearresteerd zou worden.

Dit alles is gebeurd.

Ik vond de bevelhebber van de bewakers van het Kremlin en vroeg hem aan wie het regiment rapporteerde. Ze riepen de bevelhebber van het regiment, en ik zei hem zich aan niemand te onderwerpen dan aan de bevelhebber van het Kremlin.

Omdat dit alles een zeer gevaarlijke situatie was besloot ik - ik had onderweg aangevallen kunnen worden - niet te vertrekken totdat ik zeker wist dat dit mogelijk was. Mij werd gezegd dat ik zou vertrekken met de delegatie van de Russische federatie. Ik zei dat ik hen zou ontmoeten.

Ik belde Mojsejev in Simferopol. Zij stuurden een vliegtuig vanuit Simferopol. Zij schakelden een transportvliegtuig in en de zaak begon te rollen.

De delegatie kwam. We gingen allemaal zitten. We merkten dat we elkaar goed begrepen. Ik denk dat wat we hadden meegemaakt niet alleen een les was, maar ons ook een beter begrip verschafte.

We begrepen nu wat het betekent om verenigd te zijn en wat het betekent om niet verenigd te zijn als je een democratie vormt. En in het verleden waren we zo ver gegaan elkaar bijna vijanden te noemen. En we begonnen na te denken over hoe we de brokstukken weer bij elkaar zouden rapen.

Ik ontmoette of sprak geen van de samenzweerders, ik zag ze niet en wil ze niet zien. We verdeelden hen over vliegtuigen en nadat de vliegtuigen arriveerden werden ze allemaal gearresteerd en kregen huisarrest. Ik gaf het Kremlin opdracht niemand toegang te verlenen die met hen had samengewerkt.

U weet dat het erop leek alsof ze in staat waren mij iets aan te doen, ze hadden mij en mijn hele familie kunnen vermoorden... Dus... Ik begon in te zien hoe primitief en ruw en slinks deze individuen waren.

We moeten geen tijd verliezen. We hebben een programma. We moeten vooruit en onze problemen oplossen. Dat is het belangrijkste.

Op een vraag over de communistische partij:

Ik zie het als mijn plicht - en daar zal ik aan vasthouden zolang ik de macht heb - de reactionaire krachten uit de communistische partij te verdrijven, op basis van dit nieuwe programma dat we aan het uitvoeren zijn. Ik denk dat het mogelijk is alle progressieve en juistdenkende onderdelen van de partij te verenigen.

Wanneer u de partij als geheel een reactionaire kracht noemt, ben ik het niet met u eens, want ik ken duizenden mensen, honderden mensen - en sommigen van hen zitten in deze zaal - zij zijn mensen die echte democraten zijn, ze zijn de perestrojka toegewijd, en deze strijd, en ze zullen nooit buigen onder...

Op een vraag naar reactionaire krachten in het algemeen:

Ik denk niet dat we na dit alles heksenjachten moeten ontketenen en optreden zoals we in andere tijden hebben gedaan, nee. We moeten handelen binnen ons democratische kader en in het kader van onze glasnost en op basis van onze wetten en zoals het hoort binnen het recht. Zo moeten we optreden.

Zijn keus van Janajev als vice-president bestempelt Gorbatsjov als “een fout”. Hij vervolgt:

En dat is niet mijn enige fout geweest. Dit is een les voor mij. (...) Ik ontmoette Jazov, ik bestudeerde zijn positie, ik observeerde hem. Hij is een zeer evenwichtig persoon. Hij overweegt zijn standpunt zeer zorgvuldig als hij omringd wordt door een groot aantal heethoofden. Hij was er verantwoordelijk voor dat een aantal pogingen werd onderdrukt om op een zeer radicale manier op te treden, in een periode waarin het leger bekritiseerd werd of betrokken was bij verschillende soorten gebeurtenissen. En ik moet zeggen dat voor mij, ook nu nog... Ik geloofde gewoon niet dat Jazov deel uitmaakte van deze groep. Ik dacht dat ze misschien gewoon zijn naam op de lijst hadden gezet om de zaak er mooier uit te laten zien. Maar misschien geeft dit wel aan dat ik veel en serieus over deze kwestie moet nadenken. Ik denk niet dat ik hiervoor niet verantwoordelijk ben, want uiteindelijk was hij mijn keuze. Ik beval hem aan.

Wat betreft Krjoetsjkov... Ik weet niet of hij betrokken was bij enige bloedige aangelegenheid. Ik heb daar geen informatie over die mijn mening over hem aan het wankelen gebracht zou hebben.

Gorbatsjov vertelde hoe hij sinds zijn bevrijding al telefonisch contact had gehad met talrijke wereldleiders: Bush, Mitterrand, Kohl, Major. Hij had niet gesproken, voegde hij daar grijnzend en tot hoorbaar plezier van de zaal vol journalisten aan toe, met Gaddafi, Saddam Hussein en Rubiks, de conservatieve en inmidels voortvluchtige leider van de communistische partij van Letland.

Over de noodmaatregelen die Jeltsin tijdens de coup heeft afgekondigd:

Ik had het gevoel dat in de situatie, de Russen hebben... in het beste belang van ons allemaal en wat ze hebben aangenomen werd gedicteerd door de situatie.

Op de vraag of Jeltsin meer macht heeft dat hijzelf:

Dat is niet de juiste vraag. We zijn door de situatie aan elkaar verbonden. We zullen samenwerken om ,alle democratische krachten te verenigen.

Gorbatsjov vertelde dat zijn kleindochter, Anastasia, het erg moeilijk had met het huisarrest: “Ze wilde naar het strand, maar de bewakers wilden haar niet laten gaan omdat ze bang waren dat haar iets zou overkomen.” Hij voegde er aan toe dat de gevangenschap zijn vrouw Raisa Maksimovna zwaar gevallen was.

(Reuter, AP)