Gorbatsjov laat partij niet vallen

MOSKOU, 23 AUG. President Michail Gorbatsjov heeft gisteren geweigerd zich van de communistische partij te distantiëren. Hij zei niet uit te sluiten dat Anatoli Loekjanov een van de mannen is geweest op de achtergrond van de mislukte staatsgreep. Loekjanov is als voorzitter van de Opperste Sovjet geschorst.

Op zijn eerste persconferentie sinds zijn terugkeer in Moskou verklaarde Gorbatsjov dat hij de verklaring van zijn oude studievriend Loekjanov, dat hij deze week wel degelijk actief tegen de coup zou hebben opgetreden, slechts “voor kennisgeving” heeft aangenomen. Volgens Gorbatsjov zal de Opperste Sovjet “de waardevolle en de onaanvaardbare” aspecten in de rol van Loekjanov maandag onder de loep moeten nemen. Hij zei dat het procuraat-generaal nu moet overgaan tot de opsporing en vervolging van de daders en de lieden achter de schermen. De twee coup-plegers die gisteren waren vrijgelaten, zijn vandaag alsnog gearresteerd. Hun parlementaire onschendbaarheid is opgeheven. Het voorlichtingsbureau van de Opperste Sovjet heeft dit meegedeeld.

Eerder verklaarden de Russische president Boris Jeltsin en diens premier Ivan Silajev dat Loekjanov het brein is geweest achter de putsch. Loekjanov was woensdagmiddag samen met waarnemend partijleider Vladimir Ivasjko en een aantal samenzweerders naar de Krim gevlogen om Gorbatsjov te spreken. Gorbatsjov zei dat hij heeft geweigerd de putschisten te woord te staan, maar wel heeft gesproken met Loekjanov, die zich toen probeerde te verdedigen tegen de aantijgingen.

De verdenking tegen Loekjanov werd gisteren nog aangescherpt door het regeringsorgaan Izvestia. Het meldde dat Loekjanov op zondag 18 augustus in een artikel voor de krant heeft aangedrongen op uitstel van de ondertekening van het Unieverdrag. De toonzetting was conform die van het eerste decreet van het coupcomité. Hoofdredacteur Nikolaj Efimov veranderde eigenmachtig de datum van het artikel op de dag van de coup in 16 augustus om suggesties te vermijden. De redactie heeft Efimov gisteren de laan uitgestuurd.

De Pravda meldde vanochtend met ingang van vandaag niet langer het officiële orgaan te zijn van het Centraal Comité van de communistische partij.

Op zijn persconferentie nam Gorbatsjov de schuld op zich voor het feit dat hij zelf de latere plegers van de staatsgreep op hun hoge posten heeft laten benoemen. Liefst zes van de acht leden van zijn belangrijkste adviesorgaan, de Veiligheidsraad, inclusief zijn stafchef Ivan Boldin, hebben deelgenomen aan de samenzwering.

Met name zijn keuze voor Janajev als vice-president betitelde Gorbatsjov als een fout. “En dat is niet mijn enige fout geweest. Dit is een les voor mij.”

Pag.4:

Gorbatsjov valt de partij niet af

Ook Jazov en Krjoetsjkov hadden hem bitter teleurgesteld.

Gorbatsjov weigerde echter de communistische partij te verdoemen. Hij zei zich te spiegelen aan de wijze waarop de Italiaanse communisten zich de afgelopen jaren hebben hervormd. Maar een drastische zuivering van de partij van alle “reactionaire krachten” is nu wel geboden. Volgens Gorbatsjov zouden met name zijn plaatsvervanger Ivasjko en derde man Aleksandr Dzasochov adequaat hebben gehandeld. Onder hun leiding heeft het politburo maandag geweigerd om de staatsgreep te ondersteunen, aldus Gorbatsjov. Dat was voor de partijleiders Joeri Prokofjev en Oleg Sjenin aanleiding ontslag te nemen.

Deze beschrijving staat op gespannen voet met de verklaring die de Kazachstaanse president en partijleider Noersoeltan Nazerbajev gisteren uitgaf. Volgens Nazerbajev hebben de republiekspartijen maandag een brief ontvangen van het partijsecretariaat waarin steun werd betuigd aan de machtsovername. Nazerbajev zei gisteren uit het politburo, het Centraal Comité en de partij te zijn gestapt en zijn eigen Kazachstaanse partij te hebben opgericht. Andere partijleiders in de republieken zijn hem inmiddels gevolgd.

Gorbatsjov benoemde gisteren een aantal nieuwe mensen op sleutelposten. Premier Pavlov werd ontslagen, evenals drie hoge officieren van leger en KGB. Gorbatsjov benoemde twee nieuwe directeuren bij de KGB en stelde generaal Michail Mojsejev aan als minister van defensie. Deze laatste benoeming heeft veel kritiek ontmoet, omdat niet duidelijk is welke rol de chef-staf van de krijgsmacht heeft gespeeld. Volgens het onafhankelijke persbureau Interfax heeft Mojsejev zich relatief afzijdig gehouden van de coup.

De schoonmaak bleef, althans in eerste instantie, beperkt. Minister van buitenlandse zaken Bessmertnych is bijvoorbeeld niet ontslagen. Bessmertnych heeft gezegd “ziek” te zijn geweest tijdens de staatsgreep. Medewerkers van zijn departement hebben dat tegengesproken. Volgens hen heeft Bessmertnych maandagmorgen, na een gesprek met Janajev, opdracht gegeven de officiële verklaringen van de junta via de diplomatieke dienst over de wereld te verspreiden. Pas daarna zou hij zich ziek hebben gemeld.

De Russische president Jeltsin heeft gisteren de ontmanteling van de oude repressieve organen verder voortvarend ter hand genomen. Hij heeft per decreet alle bezittingen van de communistische partij in Rusland genaast en de sluiting gelast van alle partijcellen in het Sovjet-leger, voor zover zich dat op het grondgebied van Rusland bevindt.

Vandaag is in Moskou de federatieraad (waarin de leiders van de republieken zitting hebben) bijeengekomen om zich te buigen over het nieuwe Unieverdrag. Jeltsin wil, net als Gorbatsjov, dat dit nu zo snel mogelijk getekend wordt maar heeft wel geëist dat er nog wat passages worden aangescherpt in zijn richting. De naderende ondertekening van het Unieverdrag, die voor afgelopen dinsdag op het programma stond, is vrijwel zeker voor de daders van de staatsgreep het sein geweest in actie te komen en Gorbatsjov af te zetten.