Gevraagd: een deep throat in het Kremlin

Dat de kremlinologie, ook wel pravdapiskijkerij geheten, een twijfelachtige professie is, bleek andermaal bij de val en wederopstanding van Gorbatsjov, Mikl. (geb. 1931), Sov. Part. Overh., lid CPSU 1952-, 1970 1e secr. Stavropol Kraikom CPSU, 1971 lid CC CPSU, 1978 secr. CPSU, 1979 cand. lid Politbureau CC CPSU, 1980 lid Politbureau CC CPSU (Sovjetbiografie uit 1984, even voordat Gorbatsjov CPSU-chef werd).

Er is door de dames en heren werkelijk alles voorspeld. Dat er een bloedbad zou komen, dat die Janajev het drie jaar uit zou houden, dat er géén bloedbad zou komen en dat die Janajev het zeven jaar en vier maanden uit zou houden.

Maar niemand heeft voorspeld dat de putschisten binnen zesenvijftig uur het Kremlin zouden worden uitgejaagd.

Het kremlinologiseren is even moeilijk, zo niet onmogelijk als het correct invullen van de voetbalpool. De Volkskrant heeft, toen Gorbatsjov in 1985 aantrad, een vrolijk stukje aan dit onderwerp gewijd. De schrijver constateerde dat de Sovjetkenners het bij elke personele wisseling te Moskou aan het verkeerde eind plegen te hebben. Na Lenins dood, in 1924, werden Stalins kansen schromelijk onderschat. Chroestsjov, wist men in 1953, was kansloos, want dat was een grijze, oninteressante provinciaal. Breznjev kon het onmogelijk worden, want dat was een lichtgewicht. Voor de kans van Tsjernenko werd geen cent gegeven. En Gorbatsjov... Wat wist men eigenlijk ècht van de geruisloos opgeklommen landbouwspecialist Gorbatsjov? 'Sovjetologen hebben zich altijd moeten behelpen met cryptische aanwijzingen die een tipje van de sluier lichten van de intriges die zich voltrekken achter de muren van het Kremlin, waar zelfs de huwelijkse staat van een Politburolid tot staatsgeheim lijkt te zijn verheven'. Schreef de Volkskrant. Om vervolgens in het hoofdartikel heftig aan het sovjetologiseren te slaan. Nee, dat beloofde weinig goeds, die Gorbatsjov: "De geschiedenis leert dat voor iedere nieuwe Sovjet-leider consolidatie van zijn machtspositie binnen de partij hoogste prioriteit vormt, waarmee gedurfde politieke initiatieven moeilijk zijn te verenigen.'

Lees al die andere meningen en prognoses rond Gorbatsjovs benoeming, ten beste gegeven door kremlinologen, commentatoren, politicologen en politici en je weet: wees voorzichtig met politici, politicologen, commentatoren, laat staan kremlinologen.

Ik citeer met losse hand uit de kranten van 12 en 13 maart 1985: "Westerse diplomaten verwachten geen grote veranderingen in het wezen van de Sovjetpolitiek onder Gorbatsjov' (Reuter). "Noch president Reagan noch andere leden van de regering verwachten een bijstelling van het internationale beleid van het Kremlin' (Trouw). "De Amerikaanse minister van defensie, Caspar Weinberger, en de voormalige minister van buitenlandse zaken, Henry Kissinger, verwachten niet dat onder leiding van de nieuwe Russische president Michael Gorbatsjov in de nabije toekomst veel in de Sovjet-Unie zal veranderen' (NRC Handelsblad). "Franse kremlinologen: Jong is niet liberaal' (NRC Handelsblad). "Hij is niet een nieuwe grijze muis, hoewel het niet uitgesloten is dat hij als een grijze muis denkt', zei een Amerikaanse politicoloog die op bezoek is in Moskou (De Volkskrant). "Wij moeten niet vergeten dat hij een Rus is en in de Russische traditie staat. Dat betekent dat hij zal vasthouden aan de geldende ideologie' (de Sovjetdeskundige Eberhart Schulz). "Hij mag jonger zijn dan de anderen, maar is gepokt en gemazeld in het partij-apparaat. Wie denkt dat met Gorbatsjov in de binnenlandse en buitenlandse politiek van de Sovjet-Unie een nieuw tijdperk zal aanbreken stelt verwachtingen in de nieuwe leider die hij waarschijnlijk niet wil, maar bovendien uiterst moeilijk kan waarmaken' (Het Parool). "Ook zijn wachtwoorden zullen zijn; meer arbeidsdiscipline, verhoging van de arbeidsproductiviteit en meer nadruk op de betekenis van de ideologie, die niet alleen de basis is voor handhaving van het Sovjet-systeem, maar ook voor de buitenlandse politiek. Wat die ideologie betreft, behoeft men zich over Gorbatsjov geen illusies te maken. Met Gorbatsjov als partijleider gaat er voorlopig in de Sovjet-Unie weinig veranderen' (Trouw).

Zes jaar later was er een, van ultrarechtse zijde geïnitieerde, staatsgreep nodig, in een ultieme poging alle veranderingen weer terug te draaien.

Wij leven in een wereld waarin de geheimen met de dag schaarser worden. De interne discussies, van zowel de CDA-fractie als de NRC-redactie, liggen binnen vierentwintig uur op straat. Je hoeft je raam maar open te schuiven en de geheime VARA-documenten dwarrelen naar binnen. Het NAVO-hoofdkwartier, de gemeenteraad van Bussum, de ministerraad van het Verenigd Koninkrijk en de bestuursvergadering van de speeltuinvereniging Vlaardingen-Oost, het is allemaal zo lek als een mandje - er zat zelfs een deep throat in het Witte Huis, zoals de heren Woodstein tot hun en ons genoegen hebben ondervonden. Voor nieuwsjagers en nieuwsanalytici resteert in feite slechts één, al sinds het jaar 1917 onneembaar, bastion. Dat is het Kremlin en als de Kremlinmuren straks hun eerste scheuren gaan vertonen, zodat de Literatoernaja Gazeta ons melden kan dat Gorbatsjov en Sjevardnadze elkaar het Kremlin-meubilair naar de koppen hebben gegooid, zijn glasnost en perestroika weer een aardig eind verder.