EG terughoudend over extra hulp, Van den Broek en Delors kibbelen

DEN HAAG, 23 AUG. De Europese Gemeenschap blijft vooralsnog terughoudend reageren op groter wordende politieke druk om meer economische en financiële steun aan de Sovjet-Unie toe te zeggen. De voorzitter van de Raad van ministers, minister Van den Broek, herhaalde gisteren voor het Europese Parlement het eerder deze week ingenomen standpunt dat het zonder meer sturen van kapitaal geen effect heeft. “Het blijven druppels op een gloeiende plaat als het systeem in de Sovjet-Unie niet wordt veranderd.”

Wel heeft Van den Broek namens de EG-ministers gisteren onmiddellijk de economische strafmaatregelen ingetrokken, die ze dinsdag hadden genomen. Dat betrof een opschorting van 500 miljoen ECU voor voedselkredieten en 400 miljoen ECU aan technische hulp.

Ook een EG-topconferentie met president Gorbatsjov waarin over economische samenwerking zou worden gesproken, zoals vanuit Frankrijk is gesuggereerd, is op korte termijn niet waarschijnlijk. Van den Broek stelde zich gisteren op het standpunt dat een dergelijke top slechts zin heeft na een zeer zorgvuldige voorbereiding. Er zullen studies aan vooraf moeten gaan en aan zinvolle en effectieve besluiten moeten worden gewerkt. Als het slechts een puur sociale aangelegenheid is, aldus de Nederlandse minister, is zo'n bijeenkomst zinloos.

In een verklaring namens de EG en haar lidstaten, zoals die gisteravond werd uitgegeven, wordt grote nadruk gelegd op de bijzondere rol die de Russische president Boris Jeltsin heeft gespeeld. De EG spreekt “zijn diepe bewondering” uit voor alle mensen die zich tegen de coup keerden, zo staat er, en zij “erkennen de sleutelrol die president Jeltsin en andere democratisch gekozen leiders in dit verband hebben gespeeld.”

“De Europese Gemeenschap en haar lidstaten feliciteren president Gorbatsjov die de architect van de hervormingen is en president Jeltsin zonder wiens moed de vruchten van de hervormingen niet in stand zouden zijn gebleven.” Aan de tekst is de hele dag geschaafd tijdens contacten tussen Den Haag en de EG-hoofdsteden. Tussen de regels door valt de grote aandacht voor Jeltsin op, die politiek op hetzelfde niveau als Gorbatsjov wordt geplaatst.

Tijdens een speciale vergadering van het Europese Parlement met minister Van den Broek en Commissievoorzitter Delors gisteren in Brussel, kon iedereen zien dat de verhouding tussen de beide heren de afgelopen dagen nogal is verslechterd. Toen parlementsvoorzitter Crespo, nadat Van den Broek had gesproken, Delors het woord gaf, zei deze daar van af te zien. Op nuffige toon deelde hij mee dat hij het niet in zou hoofd zou halen; hij wilde de competentie van de EG-voorzitter geen millimeter aantasten.

Delors was gepikeerd. Daags tevoren had Van den Broek de Commissie, het uitvoerend bestuur van de EG, verboden een eigen verklaring uit te geven waarin de door de ministers genomen economische sancties tegen de Sovjet-Unie na het mislukken van de coup weer werden ingetrokken. In een telefoongesprek met de Belgische Commissaris Van Miert had Van den Broek gezegd dat dit een zaak van de ministers zelf was.

Delors kwam gisteren demonstratief een half uur te laat op de bijeenkomst, liep tijdens de vergadering ook diverse keren weg en wilde ook aan het eind aanvankelijk niets zeggen. “Ik wil de kostbare tijd van de Nederlandse voorzitter niet verspillen”, was het enige dat hij op broeierige toon losliet. Van den Broek verzocht hem toch iets over de zaak te zeggen, waarom de Fransman na de medeling “als dat een bevel van het presidentschap is, wil ik het wel doen” alsnog zijn visie gaf, die overigens verder geheel in lijn was met wat Van den Broek had gezegd. Na afloop stonden beide politici enige tijd met elkaar te bekvechten met allerlei mensen in de buurt.