Boeken

Gelukkig heeft het boek, zeker het literaire boek, zijn klassieke en eenvoudige voorkomen kunnen bewaren.

In honderden jaren is het nauwelijks veranderd. Die nieuwerwetse verschijning, het albumachtige boek met glanzende kleurenfoto's (natuur, binnenhuisarchitect, verre landen en zo meer) is in zijn verschijningsvorm wel de concurrentie aangegaan met het verleidelijk bewegende beeld van de televisie. Veel van zulke boeken hebben een snel ritme, met dramatische afwisselingen tussen grootbeeld en close-up, tussen hoogglans en mat en, bij de meer overdadige produkties, tussen verschillende soorten en kleuren papier. Veel aangenamer zijn boeken met de tekst op mooi zacht papier en met hier en daar glanzende bladzijden met discreet afgemeten foto-illustraties ertussen - maar die worden niet veel meer gemaakt. Platenboeken worden niet voor de lezer ontworpen maar voor een plaats in de etalage waar ze moeten opvallen. Zelf heb ik eens een boek over de Nederlandse schilderkunst geschreven. Het was een redelijk decente uitgave. Op het omslag wilde ik een blauwgrijs fragment van een lucht van Ruisdael. Maar de uitgever besliste dat er mensen op moesten, liefst met veel rood.

In zijn nobele, effectieve en conservatieve vorm en typografie, is het literaire boek steeds weer een daad van verzet tegen de visuele chaos van nu. Daarom ben ik zo teleurgesteld in de nieuwe hardbound editie van Ulysses. Toen ik begon Joyce te lezen, als student, had ik weinig geld en kocht dus de toenmalige Penguin-editie. Die was gebaseerd op de Bodley Head uitgave van 1960. Dat boek had ik laatst in handen: het was een juweel, een adembenemende balans tussen formaat, typografie en gewicht en handzaamheid. De Penguin-editie was ook mooi: 19,7 x 12,6 cm en een kloek werkende 9 punts letter. Elke bladzijde, met 38 regels, levert een stevig maar ook intiem beeld. Omdat ik toch een hardbound editie wilde bezitten (van de oude Penguin-uitgave heb ik er drie versleten omdat ze zo snel breken) heb ik die gekocht die nu op de markt is: de ”corrected text'. Een team van Duitse geleerden en computers heeft er meer dan 5000 drukfouten en andere corrupties in ontdekt en gecorrigeerd. Voor de literaire kracht van het boek maakt het weinig uit maar nu is er dan een schone, wetenschappelijke versie. De uitgave zelf is echter afschuwelijk. Een bladzijde meet 23.3 x 14.6 cm. Hoewel dat vrijwel dezelfde verhouding is als de oudere Bodley Head en Penguin-edities, is het boek toch te hoog en dus te smal. Het heeft niets poëtisch meer. Het lijkt op een kasboek. De letter is kleiner en schrieler, 8 punt, en het aantal regels per bladzijde is 45. Het beeld is diffuus en mistig; het mist de prachtige typografische architectuur van de oude edities. Het omslag is vaal lichtblauw, een kleur die niet bij de tekst past. Eigenlijk moet Ulysses de kleur hebben van het water van Dublin Bay, ”the snotgreen sea'.

Intussen is ook de oude Penguin-editie uit de handel genomen door de gevoelloze uitgever. De huidige Penguin heeft het formaat en de typografische bouw van de nieuwe hardbound: een slappe en lusteloze produktie die absoluut geen recht doet aan de flonkerende inhoud van het meesterwerk.