Paling uit varkensmest; Dordtse verwerkingsfabriek voor half miljoen ton mest per jaar

Europa's eerste mestverwerkingsfabriek annex algen- en viskwekerij lijkt een stap dichterbij te komen, nu de Europese Gemeenschap bereid schijnt haar bedenkingen te laten varen.

Als "Brussel' na de zomer instemt met de zogeheten bestemmingsheffing die de Nederlandse boeren zullen moeten betalen, kan spoedig daarna met de bouw van de fabriek in Dordrecht worden begonnen. De vertraging voor Ecotechniek, het bedrijf dat het idee voor de fabriek in de Verenigde Staten heeft opgedaan, blijft dan beperkt tot een jaar. En minister Bukman van Landbouw kan iets opgeluchter ademhalen, want Ecotechniek denkt jaarlijks 500.000 ton van het mestoverschot te verwerken tot vis- en veevoer, met als bijprodukt meerval, paling en spirulina.

De mest van varkens en koeien vormt al jaren een groot probleem, vooral in het oosten en zuiden van ons land. Als gevolg van de bio-industrie is daar de verhouding tussen het aantal dieren en de hoeveelheid land, waar de mest over utgereden kan worden, totaal verstoord. De ammoniak, die met de mest in het milieu terecht komt, draagt aanzienlijk meer bij aan de verzuring dan tot voor kort werd aangenomen, zo bleek uit een rapport van Natuur en Milieu van november vorig jaar. De overheid wil er op drie manieren een eind aan maken. Op de boerderij zelf zouden maatregelen genomen moeten worden om de mestproduktie binnen de perken te houden; daarnaast moet er mest getransporteerd worden van gebieden waar een teveel is naar gebieden waar een tekort aan dierlijke mest bestaat, en ten slotte zou er werk gemaakt moeten worden van het verwerken van mest.

In maart 1989 kondigde het in Utrecht gevestigde milieutechnisch bedrijf Ecotechniek de bouw van zo'n verwerkingsfabriek aan. In een gezamenlijke persconferentie met de Dordtse wethouder voor Milieu werden de plannen ontvouwd. De mest, die vooral per schip zal worden aangevoerd, wordt vergist. Het biogas, dat hierbij vrijkomt, wordt in een gasmotor verbrand, waarbij het methaan in het gas wordt omgezet in kooldioxyde. Op zijn beurt drijft de motor een generator aan, waarmee elektriciteit wordt opgewekt. Het water waarmee de motor gekoeld wordt, komt weer van pas bij de vergisting en bij de kweek van algen en vis. Ook het kooldioxyde en de elektriciteit spelen een belangrijke rol in het verdere proces.

Na de vergisting wordt de mest gescheiden in een vloeibaar en een vast deel. In het vloeibare bestanddeel blijft na de vergisting een eencellig eiwit over, het Eiwit Veevoer Produkt (EVP). Dit wordt van het ammoniakhoudende mestwater gescheiden en gedroogd, waarna het dienst kan doen als vee- of visvoer. Bij dit drogingsproces wordt gebruik gemaakt van de warmte die is ontstaan bij de verbranding van het biogas. Het visvoer wil Ecotechniek uitstrooien in kweekvijvers die rondom de fabriek zullen worden aangelegd.

Dat juist Dordrecht - waar in de omgeving geen sprake is van een mestprobleem - is uitgekozen als vestigingsplaats, heeft volgens C. Schuler, directeur van Ecotechniek te maken met de ligging. ""Natuurlijk ligt een plaats in Brabant of Gelderland meer voor de hand. Maar er is een probleem met het vloeibare deel van de mest. Dat wordt weliswaar gezuiverd voor het geloosd wordt, maar bevat nog altijd iets meer zouten dan de norm toelaat.'' Om die reden heeft Ecotechniek een plaats gezocht die zowel dicht bij de zee als niet te ver van de mestproduktiegebieden lag.

Het proces van vergisting en energieopwekking is overgenomen van het Amerikaanse bedrijf Unisyn, Universal Synergetics Inc., dat op Hawaii een soortgelijke fabriek heeft gebouwd. Alleen gebruikt men de energie en het kooldioxyde daar niet voor de kweek van vissen maar voor de verbouw van groenten. Schuler: ""Overigens zou de Nederlandse fabriek zonder problemen kunnen overschakelen van de kweek van vissen naar die van groenten, mocht daar aanleiding toe zijn.''

Een ander verschil is dat op Hawaii het afvalwater vrijwel ongezuiverd op zee wordt geloosd. Ecotechniek daarentegen heeft in samenwerking met de Landbouwuniversiteit Wageningen een methode ontwikkeld, waarbij ammoniak en fosfaat worden teruggewonnen. Het ammoniak wordt in een reactor genitrificeerd; het nitraat dat zo ontstaat wordt in een tweede reactor weer gedenitrificeerd tot het onschuldige stikstofgas. Het fosfaat klontert samen in een fosfaatrijk slib, dat aan de man kan worden gebracht als kalkmeststof.

""Juist het nitrificatieproces maakt ons procédé zo bijzonder,'' aldus Schuler. ""Op zich is het niet nieuw, maar wij hebben een manier ontwikkeld waarop het veel sneller verloopt - 24 keer sneller, om precies te zijn - en waardoor het minder kostbaar is. Voor het eerst is nitrificatie een haalbare zaak gebleken.'' Details over het procédé wil Schuler niet kwijt. ""Dan zouden we ons patent prijsgeven.''

Algen

De algen, die Ecotechniek wil gaan kweken, worden "gevoerd' met het kooldioxyde dat met het biogas is geproduceerd. Het water in de algenvijvers wordt op tempratuur gehouden met behulp van boilers, waarvoor ook weer het eigen biogas als energiebron dienst doet. Het kunstlicht waaronder de algen sneller groeien, is eveneens van eigen makelij. Ecotechniek verwacht zelfs dat uit het biogas zoveel elektriciteit kan worden gewonnen, dat het overschot aan het openbare net kan worden geleverd.

Aan het eind van het proces worden de algen met behulp van filters van het water gescheiden en vervolgens gevriesdroogd. Spirulina is een van de belangrijkste algensoorten die in Dordrecht zullen worden gekweekt. Bij apothekers is deze plantaardige eiwitbron als voedingssupplement te koop.

Ook in de kweekvijvers voor vissen komt het warme water goed van pas. Uiteraard zullen de vissen gevoerd worden met het EVP dat uit de mest is gewonnen.

Ecotechniek ging ervan uit dat de fabriek nog dit jaar in bedrijf had kunnen worden genomen. Maar "Brussel' zorgde voor enige vertraging. De Bijdrageregeling Proefprojecten Mestverwerking, waarmee de Nederlandse overheid de bouw van de fabriek met 35% had willen subsidiëren, werd als concurrentievervalsend beschouwd. Toen de EG deze bezwaren had ingeslikt, was de kou nog niet van de lucht, omdat er vervolgens bedenkingen rezen tegen de "bestemmingsheffing' die de boeren zullen moeten betalen als bijdrage om het mestprobleem op te lossen. ""Maar,'' aldus Schuler, ""het lijkt erop dat de EG ook deze bezwaren laat varen. Ik verwacht dat de goedkeuring in september afkomt, en dan zouden we misschien nog net aan het eind van dit jaar met de bouw kunnen beginnen.''