Ook Letland roept de onafhankelijkheid uit

RIGA-MOSKOU, 22 AUG. Na Estland heeft ook Letland zich gisteren, vlak voordat in Moskou het "staatscomité voor de noodtoestand' instortte, van de Sovjet-Unie afgescheiden.

“Letland is een onafhankelijke democratische republiek. In de Letse staat komt de soevereine macht toe aan het volk van Letland”, zo wordt gesteld in een verklaring waarin het parlement de onafhankelijkheid uitriep. Op dat moment hield het Sovjet-leger nog alle strategische punten in de hoofdstad Riga bezet. Enkele uren later, toen de staatsgreep in Moskou vorbij was, werd het teruggetrokken.

In de verklaring van het Letse parlement werd gesteld dat de onafhankelijkheid onmiddellijk ingaat. De onafhankelijkheid was al vorig jaar uitgeroepen, maar toen ging men er in Riga nog van uit dat het daadwerkelijk realiseren ervan met Moskou diende te worden gecoördineerd. Ook Estland besloot vorig jaar de onafhankelijkheid in een proces van dialoog en overleg met Moskou gestalte te geven. De staatsgreep heeft beide landen van gedachten doen veranderen; in de Estse hoofdstad Tallinn schaarde het parlement zich gisteren unaniem achter de een dag eerder uitgeroepen daadwerkelijke onafhankelijkheid.

Net als in Letland trokken Sovjet-troepen zich gisteren na het falen van de staatsgreep uit de stadscentra en de bezette radio- en televisiestations terug. Bij de staatsgreep zijn in de Baltische landen drie doden gevallen. Op de eerste dag werd in Riga een man doodgeschoten toen hij een door militairen afgezet gebied binnenreed. Gisteren overleed een Let - de vice-voorzitter van het Letse staatscomité voor radio en televisie - aan de verwondingen, die hij maandag opoliep bij de gewelddadige bezetting van de studio's. In Litouwen vielen gisteren een dode en twee gewonden toen bewakers bij het parlementsgebouw in Vilnius onder vuur werden genomen door onbekende schutters.

De mislukking van de staatsgreep in Moskou is in de republieken, die zich bijna alle tegen de coup hadden uitgesproken, met opluchting ontvangen. In een aantal republikeinse hoofdsteden stroomden nationalisten de straat op om hun vreugde te uiten. In de republieken wordt algemeen geoordeeld dat de afloop van de staatsgreep de zaak van de republieken heeft versterkt, ook die van de republieken die de Sovjet-Unie willen verlaten. In de Oekraïense hoofdstad Kiev concludeerden radicale nationalisten dat alleen de volledige onafhankelijkheid de democratie kan garanderen en de Oekraïne kan beschermen tegen een herhaling van wat zich sinds maandag in Moskou heeft afgespeeld.

In de Oekraïne is overigens ook verbitterd gereageerd. Velen verwijten de eigen leiding zich te zwak te hebben opgesteld tegenover de daders van de coup in Moskou en te laat afstand te hebben genomen van de junta. “Ze hebben Jeltsin niet duidelijk genoeg gesteund”, zo zei een spreker tijdens een grote demonstratie in Kiev. “Dat kwam indirect neer op steun aan de samenzweerders.” Het Oekraïense staatspresidium gaf pas dinsdag te kennen tegen de staatsgreep te zijn. Bij de stemming bleek het bovendien verdeeld te zijn: een tiental van de 25 leden stemde tegen de veroordeling van de coup.

In Moldavië hebben demonstranten aangedrongen op een verbod van de communistische partij, zo heeft het Roemeense persbureau Rompres gemeld. Bij de betoging, waaraan zestigduizend Moldaviërs deelnamen, werd een resolutie aangenomen waarin behalve het verbod van de communistische partij ook het verbod van de centrale Moskouse kranten werd geëist. (AFP, Reuter, UPI)