"Mitterrand maakte te snel winst- en verliesrekening op'

PARIJS, 22 AUG. Onder invloed van de snelle opeenvolging van de gebeurtenissen in de Sovjet-Unie is in Frankrijk een scherpe politieke discussie ontstaan over de aanvankelijk nogal voorzichtige opstelling van president Mitterrand. De polemiek liep zo hoog op dat Mitterrand gisteravond onaangekondigd op de televisie verscheen om zijn critici van repliek te dienen.

Mitterrand stelde zich maandagavond, in een gesprek met tv-journalisten, voorzichtig op. Hij onthield zich van een duidelijke veroordeling van de coup die hij omschreef als “een verandering tegen de stroom in”. De regering in Parijs verklaarde maandagmiddag dat de nieuwe machthebbers op hun daden zouden worden beoordeeld. Mitterrand zei te geloven dat de democratische ontwikkeling in de Sovjet-Unie niet door een dergelijke machtsgreep kon worden stopgezet.

Deze opstelling stond in duidelijk contrast met de reacties van vele politici, vooral van de rechtse partijen, maar ook van socialisten, die geschokt en verontwaardigd de machtsovername in Moskou hadden veroordeeld. De secretaris-generaal van de grootste oppositiepartij, de gaullistische RPR, Alain Juppe, zei dinsdagochtend geschokt te zijn dat Frankrijk niet formeel zijn afkeuring en veroordeling had uitgesproken. Oud-president Valery Giscard d'Estaing, die nog altijd over groot gezag beschikt, zei dinsdagavond voor de televisie dat “bepaalde Westelijke leiders een beetje te snel zijn overgegaan tot het opmaken van winst en verlies”.

Mitterrands voorzichtige benadering contrasteerde vanaf het begin van de crisis met de duidelijke opstelling van de Britse premier John Major en die van president Bush. Woensdagochtend, toen duidelijk werd dat de putsch op een mislukking uitliep en de Russische president Jeltsin de grote winnaar van het Moskouse drama zou worden, probeerde de Franse regering de schade te beperken. Minister van cultuur Jack Lang sloeg terug in de richting van Giscard met de opmerking dat Mitterrand “nooit in zijn leven op beren was gaan jagen bij de heren Gierek en Ceausescu”.

De oppositie laakte Mitterrand ook omdat hij de brief van coup-leider Janajev maandagavond deels had voorgelezen. Dat was kennelijk ironisch bedoeld - Mitterrand noemde het epistel “nogal verbazingwekkend” - maar de oppositie had daar geen begrip voor. De rechtse oud-minister Michel Poniatowski zei: “Men kreeg de vreemde indruk dat hij (Mitterrand) de negende putschist was.” Ook Giscard vroeg zich af “of het het nodig was de brief van de pleger van een staatsgreep voor de Franse televisiekijkers voor te lezen”.

De president zei gisteren niet verbaasd te zijn dat de machtsovername was mislukt. “Deze coup was gevaarlijk, onrealistisch, oppervlakkig. Dat heb ik dadelijk gezegd.” En aan het adres van zijn Franse critici met hun “oproepen, soorten van opwinding en het speculeren op de zenuwen van de bevolking” was de volgende uitspraak gericht: “Ik zie niet hoe we een zeker aantal verantwoordelijken die geen koelbloedigheid bezitten, op een dag Frankrijk kunnen laten regeren.” Tot die personen zal de president ongetwijfeld ook Bernard Kouchner rekenen. De staatssecretaris voor humanitaire actie liet zich, sprekend over de staatsgreep in Moskou, ontvallen:“Waar eindigt de voorzichtigheid en begint de lafheid?”

Mitterrand heeft steeds zijn kaarten gezet op Gorbatsjov met wie hij het persoonlijk goed kan vinden. Voor de persoon van Jeltsin, die hij maandagavond slechts één keer in het voorbijgaan noemde, had hij minder affectie. Gisteravond sprak hij over het “ontroerende en mooie beeld van Jeltsin die een soldaat op zijn tank de hand schudt”. Maar Franse kranten herinneren eraan dat hij Jeltsin in april niet formeel wilde ontvangen. De "held van Moskou' van de afgelopen drie dagen was toen overigens even tevoren beledigd door Jean-Pierre Cot, de leider van de socialistische fractie in het Europese parlement. Jeltsin die in Straatsburg op bezoek was, kreeg van Cot te horen dat hij Gorbatsjov voor de voeten liep met zijn "nationalisme' en "populisme'. Cot hield de toekomstige president van de Russische federatie voor “dat we hier in een democratisch verkozen parlement zijn. Als u me niet wil aanhoren, kunt u vertrekken”.