Jeltsin stelt eisen na falen coup; Vijf coup-plegers in arrest, Pugo pleegt zelfmoord

MOSKOU, 22 AUG. De Russische president Jeltsin heeft vandaag geëist dat het Unieverdrag wordt aangepast om een herhaling van de staatsgreep van maandag te voorkomen. Hij riep voor een massa van honderdduizenden mensen, die luidkeels het aftreden van Gorbatsjov eisten, de Sovjet-president op verantwoording af te leggen. Gorbatsjov, vannacht uitgeput teruggekeerd in Moskou, liet zich vanochtend niet zien. Volgens Jeltsin moeten alle politici uit de omgeving van het staatshoofd uitleggen waarom ze de afgelopen dagen hebben gezwegen en moet er “een regering van nationaal vertrouwen” worden gevormd.

Gorbatsjov, die bij zijn terugkeer in Moskou vannacht de mislukking van de staatsgreep bestempelde als “een overwinning van de perestrojka”, voerde vanochtend overleg met zijn adviseurs. Hij zei vannacht dat de conservatieven die hem zondag op de Krim gevangen hadden laten zetten, er niet in geslaagd waren hem te breken.

Vijf van de acht leden van de junta die maandag de macht greep zijn inmiddels gearresteerd. Een zesde lid, minister van binnenlandse zaken Boris Pugo, pleegde voor zijn aanhouding zelfmoord. Jeltsin noemde vandaag Anatoli Loekjanov, voorzitter van de Opperste Sovjet van de Unie, de “ideologische leider” van de staatsgreep. Een ander lid, premier Valentin Pavlov, die dinsdag wegens hoge bloeddruk werd opgenomen in het ziekenhuis, is daar in verzekerde bewaring gesteld. Twee andere leden van het "staatscomité voor de noodtoestand', Oleg Baklanov en Vasili Starodoebtsev, zijn niet gearresteerd omdat zij als volksvertegenwoordigers recht hebben op parlementaire immuniteit. Jeltsin kondigde aan dat Rusland de wit-blauw-rode driekleur als staatsvlag gaat voeren en die met de hamer en sikkel afschaft.

Bij zijn terugkeer in Moskou heeft president Michail Gorbatsjov vanmorgen vroeg met name Boris Jeltsin bedankt voor de “principiële positie” waarmee hij

PAG.9HOOFDARTIKEL

de putsch heeft weten te verijdelen. Jeltsin heeft nu op dit moment feitelijk de macht in het gehele land. De terugkeer van Gorbatsjov was vannacht voor stakende mijnwerkers in het Siberische Koezbass-bekken aanleiding het werk te hervatten.

Het is niet uitgesloten dat er meer arrestaties zullen volgen. Volgens Jeltsin en zijn premier Ivan Silajev is parlementsvoorzitter Anatoli Loekjanov het brein achter de coup. Hij is nog op vrije voeten. Volgens Silajev is deze verdenking gerezen omdat Loekjanov zelfs gisteren nog, in het eerste gesprek dat beiden met Gorbatsjov hadden toen die was bevrijd uit zijn gevangenschap op de Krim, heeft geprobeerd de schuld van de coup in de schoenen van Jeltsin te schuiven. Jeltsin zei vanmorgen hetzelfde op een massameeting die door honderduizenden mensen werd bezocht. In het Russische parlement gingen vanmorgen veel stemmen op om Loekjanov hoe dan ook af te zetten als voorzitter van het Unieparlement. Dit orgaan komt maandag in Moskou bijeen om zich te buigen over de politieke afwikkeling van de staatsgreep.

Pag.5:

Rol leiders bij coup wordt onderzocht

De voorzitter van het Russische parlement, Roeslan Chasboelatov, riep vanochtend zijn collega's bovendien op een onderzoek te beginnen naar de rol van sommige Russische parlementariërs bij de coup. Gorbatsjovs voormalige medewerker Aleksandr Jakovlev (de ideoloog van de perestrojka) bond het volk vanmorgen op het hart “waakzaam” te blijven tegen de “zogenaamde helden” uit Gorbatsjovs politieke omgeving die gisteren ineens opdoken toen de coup mislukt bleek te zijn. “Anders blijft hij omringd door de rebellen waarmee hij zich de afgelopen tijd heeft omgeven”, aldus Jakovlev.

De Russische minister van defensie, Konstantin Kobets, heeft opdracht gegeven de barricades rondom het parlementsgebouw voorlopig nog intact te laten omdat nog altijd provocaties of een heuse bestorming van de elitetroepen van Pugo's binnenlandse strijdkrachten zou moeten worden gevreesd. In het parlement werd door andere afgevaardigden geëist dat er ook een strafrechtelijk onderzoek wordt begonnen naar de houding die de leden van Pavlovs kabinet hebben ingenomen. Volgens de Komsomolskaja Pravda, die vanmorgen voor het eerst weer is verschenen, zouden alle ministers zich achter de staatsgreep van juntaleider Janajev hebben geschaard. Alleen vice-premier Vladimir Sjtsjerbakov, de man die de laatste maanden steeds meer vertrouweling van Gorbatsjov is geworden, zou volgens het gezaghebbende dagblad hebben geweigerd in te stemmen met de machtsovername. De krant drukte daarbij vanmorgen in facsimile het eerste decreet af van het coupcomité waaruit blijkt dat alles al klaar lag en dat alleen de datum van de machtsovername nog moest worden ingevuld.

Dit wijst er op dat ook minister van buitenlandse zaken Aleksandr Bessmertnych zich maandag heeft geschikt in de feiten. Bessmertnych ontkende dat gisteren impliciet. Op een persconferentie, waar hij voor het eerst sinds de coup plubliekelijk verscheen, zei hij “ziek” te zijn geweest en noemde hij de putsch een “onwettige daad”.

Pugo pleegde vanmorgen zelfmoord met zijn dienstpistool. Zijn vrouw heeft zich ook van het leven proberen te beroven. Zij is in ernstige toestand in een ziekenhuis opgenomen. Volgens het Russische persbureau RIA en het Sovjet-persbureau TASS is Pugo daadwerkelijk gestorven. Het agentschap Interfax meldde eerder vanmorgen nog dat hij in leven zou zijn maar in kritieke toestand verkeerde. De Russische regering van Boris Jeltsin is gisteravond en vannacht tot arrestaties overgegaan, toen vaststond dat de staatsgreep was mislukt.

De eerste die werd aangehouden, was KGB-chef Vladimir Krjoetsjkov, die gistermiddag nog een vergeefse poging had ondernomen Gorbatsjov zelf op te halen van zijn vakantieverblijf op de Krim waar hij werd vastgehouden. De Russische vice-president Aleksandr Roetskoj en Silajev wisten hem echter op de Krim te laten arresteren en hebben hem vannacht in het vliegtuig waarmee ze zelf met Gorbatsjov terugvlogen, naar Moskou overgebracht. Ze durfden hem niet op een apart vliegtuig te zetten uit angst voor ontsnapping. Daarna volgden de aanhoudingen van de andere leden van het achtkoppige staatscomité: Pugo, vice-president Janajev, minister van defensie Dimitri Jazov en de industriële bureaucraat Aleksandr Tizjakov. Baklanov werd op de Krim ook in verzekerde bewaring gesteld maar moest later om de reeds genoemde formele gronden weer worden losgelaten.

Voordien was Gorbatsjov in al zijn functies hersteld door het presidium van de Opperste Sovjet van de Unie, waarvan Loekjanov nog steeds deel uitmaakt. Zijn eerste formele daad was een bevel aan chefstaf Michail Mojsejev. Gorbatsjov gebood hem in een bevel onmiddellijk alle troepen terug te trekken in de kazernes. Hij verbood ook eigenmachtig optreden van de hoogste legercommandant. Mojsejev mag slechts optreden na uitdrukkelijke goedkeuring van Gorbatsjov. Tegelijkertijd werd de perscensuur opgeheven en werd de avondklok in Moskou ingetrokken. Een voor een kwamen daarna de verboden televisiestations in Rusland, Moskou en Leningrad weer in de lucht.

Jeltsin zelf heeft gisteren omroepbaas Leonid Kravtsjenko ontslagen als hoofd van het Staatscomité voor de omroep in de Sovjet-Unie. Kravtsjenko heeft de afgelopen dagen gecollaboreerd met de putschisten. De redactie van het regeringsavondblad Izvestia heeft vanmorgen bovendien haar hoofdredacteur Nikolaj Efimov ontslagen. Op de redactie is maandenlang al een heftig conflict gaande over de leiding van de krant. Efimov is een vertrouweling van Loekjanov.

Tekening: De communistische vlag van de Russische republiek, links, is door Boris Jeltsin vervangen door de traditionele driekleur van Rusland.