Debat begint: moet Westen guller zijn?

Direct na de eerste uitlatingen van opluchting over de afloop van de coup in Moskou is in het Westen het debat geopend - of eigenlijk heropend - over de hoeveelheid economische hulp die de Sovjet-Unie moet krijgen.

Aanvankelijk luidde de gewetensvraag van deze week: Had een guller Westen de staatsgreep kunnen voorkomen? De Franse president Mitterrand zei dat de staatsgreep had aangetoond dat hij gelijk had met zijn pleidooi voor meer hulp op de economische topconferentie in Londen vorige maand. Zijn minister van buitenlandse zaken Dumas vond het tijd voor een “gewetensonderzoek” omdat zijns inziens was gebleken dat het Westen heeft gefaald door in Londen de smeekbede van Sovjet-president Gorbatsjov niet te beantwoorden.

De Britse premier Major zei daarentegen dat het Westen geen enkele verantwoordelijkheid voor de coup draagt. In Londen besloten de zeven rijkste industrielanden vorige maand dat de Sovjet-Unie wel technische assistentie en advies zou krijgen, maar niet de directe hulp waar Gorbatsjov om vroeg. Eerst hervormingen in de Sovjet-Unie zelf, dan pas hulp, was het devies.

De vraag is nu geactualiseerd: Moet het Westen guller zijn om nieuwe onrust te voorkomen? Bij de eerste antwoorden tekenen de verschillen van vorige maand tussen de Verenigde Staten en Japan enerzijds en Duitsland en Frankrijk anderzijds zich opnieuw af.

Duitsland roept onomwonden op tot extra hulp. “De stomst mogelijke politiek die we nu kunnen volgen is achterover leunen als geïnteresseerde toeschouwers en zeggen: Eens kijken wat ze nu in de Sovjet-Unie gaan doen”, vindt bondskanselier Kohl. Zodra Gorbatsjov weer in functie is, moet het Westen overgaan tot grootscheepse economische en financiële hulp, zegt minister van buitenlandse zaken Genscher.

Pag.6:

Ook Parijs wil extra hulp aan Sovjet-Unie

Ook de Fransen zijn voor extra hulp aan de Sovjet-Unie. Minister van buitenlandse zaken Dumas zei vanmorgen dat het Westen zich moet afvragen of het wil dat de hervormingen in de Sovjet-Unie slagen - en dat bedoelt hij dan retorisch. We moeten bereid zijn de middelen te verschaffen om bepaalde doelen te bereiken, vindt de minister. Dumas wil dat de EG-president Gorbatsjov uitnodigt voor een gedachtenwisseling over de toekomst van de Sovjet-Unie.

De Britse premier Major is voorzichter en zei vanmorgen in een vraaggesprek met de BBC dat hij verwacht dat het Westen zijn houding zal veranderen omdat de hervormingen in de Sovjet-Unie sneller zullen worden doorgevoerd. “Ik denk dat we onze positie opnieuw moeten bezien. De hindernis voor ingrijpender hervormingen in de Sovjet-Unie bestond voor een groot deel uit de mensen die de coup hebben gepleegd. Zij zijn nu weg. Dat betekent dat hervormingen gemakkelijker kunnen worden doorgevoerd, en in dat geval wijzigen de omstandigheden.” Major staat onder druk van oppositieleider Kinnock, die vindt dat de G-7 opnieuw met Gorbatsjov bijeen moet komen om over hulp aan de Sovjet-Unie te praten.

Helemaal aan de andere kant van het spectrum staan de Verenigde Staten en Japan. Minister van buitenlandse zaken Baker sloot een snelle beslissing tot extra hulp aan de Sovjet-Unie uit. Baker hield gisteren na afloop van het NAVO-beraad in Brussel vol dat de Amerikaanse weigering om massale hulp te geven de juiste strategie is. “De Sovjet-Unie wordt geen economisch succes door de cheques van andere landen. Ze moet eerst zelf fundamentele economische hervormingen doorvoeren”, zo herhaalde hij het oude standpunt van de G-7. President Bush wil alleen toezeggen dat Washington zijn strategie “nog eens zal bestuderen”. De Japanse premier Kaifu heeft de overwinning van de hervormers in Moskou verwelkomd, wil de net afgesproken hulpprogramma's weer ontdooien, en laat het daarbij.

Nog onduidelijk is wat de roemloze aftocht van de coupplegers betekent voor de beloften die de Europese Gemeenschap eerder deze week deed aan de landen in Midden- en Oost-Europa. De Europese Commissie, het uitvoerend bestuur van de EG, wil de EG-ministers vragen om een ruimer mandaat bij de lopende onderhandelingen over associatie-akkoorden met deze landen. Maandag komt de Commissie in spoedvergadering bijeen om concrete voorstellen te bespreken. “We moeten het momentum vasthouden”, zegt Commissaris Van Miert.

De ingelaste EG-top in Den Haag morgen gaat niet door. Maar in Den Haag wordt niet bepaald uitgesloten dat er binnenkort, op een iets rustiger moment, alsnog een extra top wordt gehouden. Het vaststellen van de agenda zal geen problemen opleveren.