De fakkel van pa

Backdraft Regie: Ron Howard. Met: William Baldwin, Kurt Russell, Robert De Niro, Jennifer Jason Leigh, Scott Glenn, Donald Sutherland, Rebecca De Mornay. In 47 theaters.

De belangrijkste reden dat brandweerlieden niet veel vaker het onderwerp vormden van Hollywoodfims is waarschijnlijk dat vuur zich slecht leent voor trucages. Afgelopen weekeinde zond de BBC nog eens The Towering Inferno uit: een rampenfilm uit 1974 die destijds minder indruk maakte door de all-star-cast dan door de beelden van een wolkenkrabber in vlammen. Die handige montage tussen maquettes en studiobrandjes is echter kinderspel vergeleken bij de triomf der techniek in Backdraft, verreweg de meest indrukwekkende film over brand en brandweer ooit gemaakt.

Het door een ex-brandweerman geschreven scenario van de door Ron Howard (Cocoon, Splash en Willow) geregisseerde produktie steekt nogal bleek af bij de imposante "special effects'. De koppeling van ouderwets, bovenmenselijk heldendom in de traditie van de B-film aan de moderne Hollywoodtechnologie was tot voor kort slechts toegestaan in de ironische toonsoort, waarvoor de Indiana Jones-trilogie het model vormde. Op een gegeven moment vergeten filmmakers en toeschouwers gewoon hun afspraak over de "tongue-in-cheek'-benadering. In Backdraft wordt niet meer geknipoogd naar de heroek; als zo'n breedgeschouderde brandweerman meer dan levensgroot met een kind in zijn armen uit de vlammenzee stapt, begeleid door trompetgeschal, is dat cliche een bloedserieuze aangelegenheid geworden. Heldendom mag weer, en slechts de grootste zuurpruim valt er nog over dat dit brandweerkorps nauwelijks etnische minderheden en al helemaal geen vrouwen telt. Die zitten gewoon, zoals vroeger, grienend thuis te wachten, hopend dat hun vent het er weer levend vanaf zal brengen.

Maar het werkt, die macho-mythologie, misschien omdat de bewondering voor de brandweerman met helm, bijl en spuit in zijn glimmende ladderwagen de meest egalitaire stormen succesvol doorstaan heeft. De angst voor het vuur is wellicht ook dieper in ons geworteld dan die voor valse helden. Nu moet gezegd worden dat Backdraft psychologisch het meest overtuigt in het schilderen van de haat-liefde-relatie tussen de brandweerman en het vuur. Howard is er bijzonder in geslaagd een brand te filmen als een levend wezen, een beest dat ademt, sluipt, zich terugtrekt en dan des te harder terugslaat, dat haat en eerder intelligent dan blind raast. De titel Backdraft verwijst naar het verraderlijke moment dat een door zuurstofgebrek bijna gedoofd vuur door een nieuwe luchtstroom plotseling kan exploderen. Wie dan de deur opendoet, vertelt het vaak niet meer na.

De brandweerlieden in Backdraft spreken het vuur ook toe als een onbetrouwbaar huisdier, ze sissen "gemene gluiperd' tegen hem en raken in vervoering door een gemene fik. Het mooist in zijn fascinatie is natuurlijk Robert De Niro als een met het bepalen van de oorzaak van gebluste branden belaste inspecteur. Hij koestert ook een speciale relatie met een pyromaan (Donald Sutherland), die als de Hannibal Leckter van de brandweer in zijn cel De Niro adviezen influistert over een reeks aangestoken branden in Chicago.

Helaas zijn voor De Niro en Sutherland slechts bijrollen weggelegd. De echte sterren van Backdraft zijn Kurt Russell en William Baldwin als de twee rivaliserende zoons van een twintig jaar eerder voor hun ogen omgekomen brandweerman. Beiden trachten de fakkel van pa brandend te houden, maar de een faalt door overmoed, de ander wegens gebrek aan doodsverachting. Ze worden bijgestaan door nogal irrelevante vrouwenrollen van respectievelijk Rebecca De Mornay en Jennifer Jason Leigh, al moet toegegeven worden dat de erotische escapade van Baldwin en Leigh op het dak van een onverwachts uitrukkende brandweerauto, hoe goedkoop ook, nog wel eens tot een klassieke scene zou kunnen uitgroeien.

De onhandig geschreven plot over de identiteit van de brandstichter, de wederzijdse jaloezie van beide broers en de gemene bezuinigingsplannen van een perfide wethouder valt volledig in het niet bij het vuurwerk dat de trucagespecialisten van George Lucas' firma "Industrial Light & Magic' ons voortoveren. Ik kan me nauwelijks een toeschouwer voorstellen die niet gecharmeerd zou raken van het geluid van een slang die zich met een schok met water vult, van een alle wanden van een fabriek opvullende vuurzee, van de gang van de vlammen, het spel van rook, roet en brandstof. De verdienste van Backdraft ligt ook in de herontdekking van de oudste vriend en vijand van de mens als dramatisch karakter, een schurk "you love to hate'.