Protest tegen uitstel van joods museum in Berlijn

AMSTERDAM-BERLIJN, 21 AUG. Joodse musea uit alle delen van de wereld zijn een protestactie begonnen tegen het uitstel - en mogelijk afstel - van de bouw van een joods museum in Berlijn. De gemeente Berlijn, die een begrotingstekort heeft van bijna zes miljard gulden, heeft het 120 miljoen gulden kostende project uit bezuinigingsoverwegingen op de lange baan geschoven. Volgende week, op 28 augustus, neemt het stadsbestuur een beslissing over de bouw.

De aanstaande hoofdstad van Duitsland heeft nog geen joods museum, maar er ligt een revolutionair ontwerp van de in Polen geboren joodse architect Daniel Libeskind voor het museum, dat de komende vier jaren gebouwd zou worden.

Curator Edward van Voolen van het Joods Historisch Museum in Amsterdam, heeft een protestbrief gestuurd aan burgemeester Eberhard Diepgen van Berlijn. “Het lijkt me onvoorstelbaar dat de hoofdstad van een van de grootste en machtigste landen van Europa op haar grondgebied geen museum heeft, dat de rol van de joden in de geschiedenis van de stad toont. (.) Ik vind het een schandaal dat een historisch museum in Berlijn zich niet intensief bezighoudt met de omineuze rol die Berlijn tijdens de nationaal-socialistische overheersing gespeeld heeft. De beslissing om joodse mensen systematisch te vernietigen werd hier genomen. (.) Is het niet de plicht van een historisch museum in de stad Berlijn (.) een van de duisterste hoofdstukken uit de geschiedenis van de mensheid te belichten?”

Deze brief is een van de vele, zegt architect Libeskind in Berlijn. “Uit de hele wereld stromen de protesten toe: New York, Parijs, Jeruzalem.” Hij gaat er van uit dat het uitstel van vier of vijf jaar dat de Berlijnse burgemeester heeft aangekondigd, in feite afstel betekent.

Volgens Libeskind moet het joods museum wijken voor de bouw van de faciliteiten voor de Olympische Spelen in Berlijn in het jaar 2000, waarvoor de stad wel een enorm bedrag beschikbaar wil stellen. De vorige Olympische Spelen in Berlijn werden gehouden in 1936 onder het regime van Hitler, en waren een grote publiciteitsstunt van de nazi's.

Het ontwerp voor het nieuwe joodse museum in Berlijn heeft de vorm van een bliksemsschicht die geïnterpreteerd kan worden als een verwrongen Davidsster. Het is ondergronds verbonden met het historisch museum, het Berlin Museum aan de Lindenstrasse. In het bliksemschicht-gebouw zijn nadrukkelijk lege ruimtes, vides, aangebracht. “De vides symboliseren de leegte, de ondergegane joodse wereld, die ooit een stempel op Berlijn heeft gedrukt,” aldus de directeur van het Berlin Museum, Rolf Bothe, in de catalogus bij de expositie over het ontwerp van Libeskind, dat momenteel (tot en met 22 september) in het Joods Historisch Museum in Amsterdam te zien is.

Libeskind, die de Amerikaanse nationaliteit heeft en in Milaan woonde, is speciaal met zijn gezin naar Berlijn verhuisd om zijn ontwerp te maken. “Om de kosten te drukken wordt nu overwogen een bestaand gebouw als joods museum in te richten. Dat zou zonde zijn. Dan wordt het weer een getto, dan wordt de joodse geschiedenis een stuk dode historie. Mijn ontwerp gaat er juist van uit dat de joodse en Berlijnse (en Duitse) geschiedenis geïntegreerd zijn. Daarom ben ik hier ook komen wonen. Het zijn niet zozeer de joden die zo nodig een museum hoeven, het is vooral een monument voor Berlijn, de stad die symbool is geworden van het geweten van de twintigste eeuw.”

Voor het nazi-regime woonden 173.000 van de 520.000 Duitse joden in Berlijn; nu zijn het er 8.500.